Archiwum Wschodnie

Z Encyklopedia Solidarności

Wersja robocza.

Archiwum Wschodnie, inicjatywa społeczna kilku środowisk opozycyjnych, powstała w XI 1987 w Warszawie. Celem było utrwalenie losów polskich obywateli z tzw. kresów wschodnich II RP, po ich zajęciu w 1939 przez ZSRR (w tym zesłanych do obozów żołnierzy AK). Wśród założycieli znalazły się zarówno środowiska byłych represjonowanych (np. łagierników skupionych wokół Wiesława Krasnodębskiego), jak i kręgów zaangażowanych w l. 80. w działalność opozycyjną (np. Wydawnictwa Przedświt, czy pisma „Karta”). Nie bez pocz. trudności zbierano i spisywano relacje ocalałych z obozów, świadkowie przekazywali mapy, osobistą korespondencję oraz fotografie. W zbiorach Archiwum znalazły się też dokumenty sowieckie i rosyjskie. Do czasu utworzenia odrębnego działu część AW stanowiła historia PRL. W pierwszej dekadzie działalności AW (do 1996) zgromadzono ponad 1000 relacji.

Archiwum zdobyło współpracowników tak w Polsce (gł. działali oni w Warszawie i we Wrocławiu), jak i za granicą (w USA, Kanadzie, Londynie, po przełomie 1989: także w Rosji i na Ukrainie. Działalność AW finansowano po części z darowizn krajowych i zagranicznych. W 1990 powołano do życia Fundację Archiwum Wschodniego. Obecnie AW jest częścią Ośrodka „Karta”.

W VI 1989 pod patronatem AW powstała „Biblioteka Wschodnia”, w której dotąd opublikowano kilka tematycznych pozycji, np. wspomnienia autorstwa Jadwigi Zawadzkiej Łagierniczki. Dziesięć lat w polarnym kraju (Warszawa, 1990). Dzięki staraniom Archiwum powstał katalog „Indeksem represjonowanych” oraz zorganizowano liczne tematyczne konkursy, wystawy i spotkania. AW kontynuuje swoją działalność.

Tadeusz Ruzikowski