Deklaracja ideowa Ruchu Młodej Polski

Z Encyklopedia Solidarności

Wersja robocza.

Deklaracja ideowa Ruchu Młodej Polski, ogłoszona 18 VIII 1979, podpisało ją 25 os., autorami byli: Aleksander Hall, Jacek Bartyzel, Arkadiusz Rybicki i Jan Samsonowicz. Pomysł napisania deklaracji ideowej pojawił się wraz z podjęciem decyzji o powołaniu odrębnego ruchu środowiskowego. Jego członkowie, tzw. młodopolacy, w 1979 uznali za niewystarczającą dotychczasową formułę ruchów obywatelskich (KSS, KOR, ROPCiO), jednak utworzenie partii politycznej (KPN) wydawało się przedwczesne. Rozwiązaniem pośrednim okazała się formuła ruchu ideowo-formacyjnego określona w Deklaracji, będącej syntezą kilku nurtów myśli filozoficzno-politycznej. Deklaracja rozpoczyna się preambułą, w której sygnatariusze, czyli środowiska skupione wokół pisma młodych „Bratniak”, wyrażają wolę poszukiwania swojej tożsamości, jasnego i jednoznacznego sprecyzowania wartości i pryncypiów, w imię których podjęły swoją działalność. Trzy pierwsze rozdziały Deklaracji – Osoba ludzka, Wspólnota narodowa, Niepodległość – poświęcone są zagadnieniom stricte ideowym. Nadrzędna wartość to Człowiek, osoba ludzka, jej dobro i rozwój; godność osoby ludzkiej wynika z zakorzenienia jej w transcendencji oraz wrodzonej człowiekowi dążności ku Dobru, Prawdzie i Pięknu. Wielokrotnie powtarzające się odwołanie do wartości chrześcijańskich, czy też wyrażana wprost katolicka autoidentyfikacja, nie ograniczają jednak formuły ideowej do ram konfesyjnego fideizmu: Odwołanie do wymiaru transcendentalnego dla większości z nas (…) ma źródło w wierze chrześcijańskiej (…), ale u innych wypływa z motywacji humanistycznych, nie uzasadnionych religijnie. Z drugiej strony, mimo że podkreśla ona znaczenie obrony praw człowieka, to równie mocno zaznacza ich ścisły związek z powinnościami, wśród których szczególną rangę przyznać należy kategoriom obowiązku i wierności. Odrzuceniu zbrodniczych utopii kolektywistycznych takich jak komunizm, towarzyszy brak akceptacji dla oświeceniowego indywidualizmu, który zaczyna się od negowania więzi społecznych takich jak rodzina, naród czy państwo a kończy na odrzucaniu powinności etycznych, w zmiennych dążeniach własnego ‘ja’ upatrując wyłączną zasadę postępowania. Kolejny rozdział – Wspólnota narodowa – uznaje naród, rozumiany za Edmundem Burke’m jako duchowa, moralna i kulturalna wspólnota pokoleń przeszłych, teraźniejszych i przyszłych, za jedną z podstawowych wspólnot. Naród, podobnie jak jednostka, posiada zarówno niezbywalne prawa, jak i obowiązki; zagrażają mu różnorodne trendy, wśród których poczesne miejsce zajmują liczne odmiany ideologii indywidualistyczno-liberalnych, programowo przeciwstawiających jednostkę wspólnocie. Deklaracja opowiada się za obroną tradycyjnych wartości jak związek z religią i kulturą chrześcijańską, nakaz harmonijnego łączenia wolności osobistej i społecznej z autorytetem władzy, odpowiedzialność urzędnika przed obywatelem oraz silna tradycja samorządnego organizowania się społeczeństwa. Polska powinna zachowywać łączność z jednoczącą się dziś powoli ale nieustannie Europą – rzecz jasna Europą ojczyzn. Podstawowym zadaniem stojącym przed wspólnotą narodową jest sprawa odzyskania niepodległości. Deklaracja daje temu wyraz w trzecim rozdziale, gdzie podkreślonym drukiem stwierdza się, iż celem narodu polskiego jest odzyskanie niepodległości państwa polskiego oraz uzyskanie możliwości pełnego korzystania przez państwo i naród z ich suwerennych praw. W czwartym rozdziale Deklaracji – Nasze zadania – sformułowano 4 postulaty wynikające z naświetlonych założeń ideowych. Pierwszym jest walka o oblicze moralne społeczeństwa polskiego przez przeciwstawianie się plagom społecznym takim jak alkoholizm i nieposzanowanie nienarodzonego życia; drugi postulat to obrona tożsamości kultury narodowej m.in. przez prowadzenie działalności wydawniczej, prezentacji zapomnianych i pomijanych kierunków filozoficznych, literackich, współdziałanie z niezależnymi inicjatywami artystycznymi; trzeci – upowszechnienia dostępu do wiedzy i informacji poprzez działalność wydawniczą i rozwijanie sieci kół samokształceniowych . Na końcu Deklaracja wymienia postulat współtworzenia polskiej myśli politycznej, który określa się jako zasadnicze zadanie Ruchu Młodej Polski. W tym miejscu pozytywnie oceniono dorobek głównych kierunków politycznych istniejących w niepodległej Polsce: narodowo-demokratycznego, niepodległościowo-piłsudczykowskiego, konserwatywnego, chrześcijańsko-społecznego i ludowego. Zwraca tu uwagę nieobecność nurtu socjalistycznego. Autorzy Deklaracji nie mieli jednak zamiaru kontynuowania wprost któregokolwiek z wymienionych nurtów politycznych. Stawiali raczej pytania dotyczące przyszłości polityki polskiej, wiedząc że odpowiedzi muszą szukać sami opierając się na opisanych wartościach i imponderabiliach. Celem tych poszukiwań miało być sformułowanie politycznego programu wskazującego drogi prowadzące do zasadniczych przemian w położeniu narodu i państwa polskiego. Deklaracja ideowa RMP stanowi oryginalną próbę syntezy myśli konserwatywnej, narodowej i chrześcijańsko-demokratycznej. Dwadzieścia lat później jeden z jej autorów, Jacek Bartyzel, stwierdził: Była – dzięki trzem filarom identyfikacji: osoba ludzka, naród, niepodległość – zupełnie niezłym punktem wyjścia do zbudowania wielkiej syntezy narodowo-konserwatywnej pod duchową i moralną busolą katolicyzmu. Nie ulega wątpliwości, że z chwilą jej opublikowania Ruch Młodej Polski wyrósł na wyjątkowy w swej formule ruch ideowo-formacyjny, który jednak znajdował się dopiero w początkowej fazie swego rozwoju.

Wojciech Turek