Fabryka Maszyn Rolniczych Agromet-Famarol w Słupsku

Z Encyklopedia Solidarności

Hasło wydrukowane w Tomie I.

Fabryka Maszyn Rolniczych Agromet-Famarol w Słupsku (od 1992 spółka Skarbu Państwa; od 1996 SA, w holdingu Unia Group), jedno z najstarszych przedsiębiorstw regionu; powstało w 1920, produkowało m.in.: pługi o napędzie parowym, pługi traktorowe; w 1939 zatrudniało 220 pracowników. Po II wojnie światowej do odbudowy zakładu przystąpiono w 1945, produkcję wznowiono w 1947; wytwarzano pługi konne, ciągnikowe i in. maszyny rolnicze; od IX 1948 PP; od pocz. l. 50. przeszło na produkcję maszyn do zbioru buraków; od 1968 pn. Fabryka Maszyn Rolniczych Agromet-Famarol w Słupsku; w 1973 włączono Sławieńskie Zakłady Przemysłu Terenowego w Darłowie, w 1975 Państwowy Ośrodek Maszynowy w Słupsku. W 1980 fabryka zatrudniała 1290 osób (w tym 949 w produkcji). Przed 1980 w Famarolu nie dochodziło do poważniejszych wystąpień. Strajk rozpoczął się 26 VIII 1980, przystąpiło do niego 993 członków załogi, powołano 24-osobowy Zakładowy KS z Prezydium w składzie: przewodniczący Stefan Korejwo, Stanisław Gargol, Stefan Jabczyński; ogłoszono listę postulatów, przede wszystkim żądanie utworzenia niezależnych związków zawodowych; ZKS przejął radiowęzeł, powołał straż porządkową; kobiety mogły opuszczać zakład (przychodziły do pracy na 8 godz.); wysłani do Gdańska kurierzy: Henryk Grządzielski, Józef Pelc i Maciej Nowak, zarejestrowali ZKS w MKS; strajk zakończono 30 VIII, przekształcając ZKS w Zakładowy Komitet Założycielski z przewodniczącym S. Korejwą. 18 XII 1980 zakładowe WZD wybrało 32-osobową KZ oraz Komisję Rewizyjną, w skład Prezydium KZ weszli: przewodniczący S. Korejwo, wiceprzewodniczący Bogusława Chrzanowska, H. Grządzielski, Stefan Klepuszewski, Roman Kłak, Jan Blechniewicz, Stanisław Lenkiewicz. W IV 1981 odbyły się wybory delegatów na I WZD Regionu Słupskiego, mandaty otrzymali: S. Korejwo, Roman Pączek, Cecylia Szok, H. Grządzielski, Zenon Chrzan, Zenon Lepacki, Zdzisław Grochulski, Waldemar Żabicki; na I WZD w skład ZR z Famarolu wybrano: S. Korejwę, H. Grządzielskiego, Z. Lepackiego. 8 XI 1981 na terenie nowo otwartej fabrycznej hali montażowej odbyła się uroczystość poświęcenia przez bp. Tadeusza Wernę zakładowego sztandaru związkowego. Działalność „S” koncentrowała się gł. na ochronie praw pracowniczych, sprawach kadrowych, płacowych, socjalnych; od X 1981 KZ miała dostęp do zakładowego radiowęzła, przez który 2 razy w tygodniu redaktorzy Grzegorz Sarmatowicz i Jolanta Herman przekazywali informacje związkowe. 13 XII 1981 zatrzymano w Gdańsku S. Korejwę (internowany w Strzebielinku); 15 XII 1981 w Famarolu powstała Podziemna Grupa Specjalna, tworzyli ją m.in.: H. Grządzielski, Józef Grządzielski, Z. Lepacki, Ireneusz Opuchlik, Ireneusz Rytelewski; 16 XII 1981 na 4 wydz. produkcyjnych podjęto 15-min. strajk, krótkie przerwy w pracy organizowano też w nast. miesiącach; od 17 XII 1981 zwiększano kolportaż podziemnej prasy przywożonej z innych Regionów, ulotek; od 18 XII 1981 przez ponad mies. część załogi nosiła czarne opaski na rękawach; akcję przerwało zarządzenie dyrekcji, by kierownicy wydz. nie dopuszczali demonstrujących do pracy. 26 IV 1982 przeprowadzono dużą akcję ulotkową wzywającą do bojkotu pochodu 1-Majowego; 13 V 1982 po 5-min. strajku pracownicy wydz. obróbki wiórowej umieścili w oknach na wysokości kilku metrów zapalone świece (straży przemysłowej udało się je zdjąć dopiero nast. dnia). XI-XII 1982 aresztowano: H. Grządzielskiego, Antoniego Kleja, Z. Lepackiego, I. Opuchlika, R. Pączka, Tadeusza Zabłockiego – członków Okręgowego Komitetu Oporu w Słupsku, 11 II 1983 Sąd Pomorskiego Okręgu Wojskowego skazał T. Zabłockiego na 1,5 roku więzienia w zawieszeniu na 3 lata i karę grzywny, Z. Lepackiego na 1 rok i 8 mies. w zawieszeniu na 4 lata i karę grzywny, I. Opuchlika na 1,5 roku w zawieszeniu na 3 lata i karę grzywny; 24 III 1983 Wojskowy Sąd Garnizonowy w Koszalinie na sesji wyjazdowej w Słupsku skazał: H. Grządzielskiego, R. Pączka na 1,5 roku więzienia w zawieszeniu na 4 lata, A. Kleja na 1 rok i 3 mies. w zawieszeniu na 3 lata i karę grzywny; 2 dni późn. dyscyplinarnie zwolniono z pracy S. Korejwę. 1 VIII 1984 z inicjatywy pracowników odprawiono w Kościele Mariackim w Słupsku mszę św. dla uczczenia rocznicy Powstania Warszawskiego, złożono wieńce pod pomnikiem powstańców; na czele pochodu szli członkowie załogi, niosąc m.in. transparent z napisaną „solidarycą” nazwą fabryki. 25 VIII 1984 w Famarolu miał miejsce 5-min. strajk, w którym udział wzięło ok. 90% pracowników; naganami i upomnieniami ukarano ponad 40 osób; do kolejnego strajku doszło 1 VII 1985, w trybie natychmiastowym zwolniono wówczas z pracy: H. Grządzielskiego, J. Grządzielskiego, Z. Lepackiego, I. Rytelewskiego, I. Opuchlika; H. Grządzielskiego aresztowano, 3 VII 1985 skazano na 1 rok więzienia, zwolniono 11 II 1986 na mocy amnestii. Po zwolnieniu z pracy najaktywniejszych działaczy akcje związkowe straciły impet, nadal kolportowano podziemną prasę, ulotki. 15 III 1989 reaktywowano w Famarolu „S”, utworzono Zakładowy Komitet Organizacyjny; spośród 1070 pracowników przynależność do „S” zgłosiło 170 osób; 20 IX 1989 odbyły się wybory do KZ, przewodniczącym został Wojciech Rajkowski, w skład Prezydium weszli także: wiceprzewodniczący J. Blechewicz, skarbnik Jolanta Surgot, sekretarz Barbara Jaworska oraz Edward Zając, Tadeusz Wdówka, Mirosław Stojanowski, Ryszard Jaśkiewicz, Tadeusz Kucman; delegatami na WZD Regionu zostali: J. Blechewicz, W. Rajkowski, E. Zając.

Igor Hałagida