Fundusz Pomocy Krajowi

Z Encyklopedia Solidarności

Wersja robocza.

Fundusz Pomocy Krajowi, powstał w Londynie 1979/1980 w wyniku połączenia Funduszu Pomocy Robotnikom (założony w 1976 w Londynie w odpowiedzi na wydarzenia czerwcowe i powstanie opozycji demokratycznej) i Funduszu Wolności Słowa (w V 1978 na I światowym zjeździe Polonii powołano Radę Koordynacyjną Polonii Wolnego Świata, postanowiono organizować pomoc dla opozycji w kraju, w oparciu o londyński Skarb Narodowy powołano Fundusz Obrony Wolności Słowa i Praw Ludzkich w Polsce, który z inicjatywy zwołanego w Londynie we IX 1979 przez bliskie rządowi emigracyjnemu środowiska Światowego Zjazdu Jedności z Walczącym Krajem przekształcił się w FWS w składzie m.in.: Edward Bernard Raczyński, Lidia Ciołkoszowa, ks. Jerzy Mirewicz, Tadeusz Żenczykowski).

W FPK działali przedstawiciele Rządu RP na Uchodźstwie: prezydent E.B. Raczyński, premier Kazimierz Sabbat, minister spraw krajowych Edward Franciszek Szczepanik, przedstawiciele wszystkich stronnictw reprezentowanych w emigracyjnym Sejmie.

W okresie funkcjonowania legalnej „S” E.F. Szczepanik założył w Londynie Instytut Badania Zagadnień Krajowych (od VIII 1980 w Wielkiej Brytanii powstały także Polish Solidarity Campaign oraz British Solidarity with Poland, zdobyły poparcie dla Polski m.in. w kręgach zw. zaw. i angielskiej lewicy).

FPK wysłał w tym okresie znaczną pomoc medyczną, żywnościową i in. rzeczową (np. odzież), łącznie z pomocą dla środowisk politycznych – ponad 100 tys. funtów (do organizowania zakupu sprzętu medycznego przystąpiła także Medical Aid for Poland).

Po 13 XII 1981 E.B. Raczyński potępił wprowadzenie stanu wojennego i zaapelował o wzmożenie pomocy dla Polski. FPK odegrał gł. rolę w realizacji polityki pomocowej wobec Polski, chociaż środowiska starej emigracji przyjęły wkrótce strategię nie tyle przewodniczenia, co wspomagania środowisk solidarnościowych w kraju – popierał działalność Funduszu Pomocy Niezależnej Oświacie, Kulturze i Nauce, udzielając mu subkonta bankowego (co umożliwiło przekazanie przez Kongres Polonii Amerykańskiej dla FPNOKN 5 tys. dol.) – i za granicą (w Londynie: Komitet Pomocy Nowym Uchodźcom Ludwika Łubieńskiego, Zespół Działania NSZZ „S”).

W Wielkiej Brytanii zorganizowano wiele, nawet kilkunastotysięcznych demonstracji, m.in. pikietę ambasady polskiej w Londynie.

FPK przesyłał pomoc (zazwyczaj subwencje po 500 funtów) podziemnej „S”, organizacjom naukowym i oświatowym (m.in.: Oświata-Kultura-Nauka: Społeczny Komitet Nauki, Komitet Kultury Niezależnej, Zespół Oświaty Niezależnej, Społeczna Komisja Zdrowia, KOS), redakcjom pism podziemnych (m.in. „Niepodległość”, „Tygodnik Wojenny”), wydawnictwom (Karta, Biblioteka Historyczno-Literacka), Archiwum Wschodniemu i Niezależnemu Ruchowi Harcerskiemu, także in.; ponad 100 polskich działaczy opozycyjnych, naukowców i studentów otrzymało stypendia; pomoc medyczną, żywnościową i inną kierowano do diecezjalnych komitetów pomocowych Zorganizowano siatkę emisariuszy do kraju (m.in. Z. Wielogórska, ps. Mewa) oraz drogę przerzutu sprzętu drukarskiego i elektronicznego do kraju poprzez Szwecję.

W l. 1981-1982 zebrano i przekazano do kraju po ponad 30 tys. funtów, w nast. 2 latach już tylko po ok. 13-14 tys., w kolejnym roku o poł. mniej; dodatkowo jednak wpłynęło w l. 1984-1985 prawie 9 tys. funtów przeznaczonych specjalnie na kulturę i naukę.

Środowisko FPK planowało wspierać m.in. Fundację Rolniczą Episkopatu Polski, pomagano czynnie KUL-owi, rozbudowano na świecie sieć placówek Towarzystwa Przyjaciół KUL-u. W przypadku osłabienia represji w kraju rząd K. Sabbata i E.F. Szczepanika planował stworzenie wraz z Bankiem Światowym i Międzynarodowym Funduszem Walutowym programu pomocy gospodarczej dla Polski na wzór planu Marshalla. (Pomoc dla kraju prowadziła także Biblioteka Polska w Londynie oraz powstałe tam po 13 XII 1981 in. organizacje: Solidarity with Solidarity, Biuro Zagraniczne „S”, powołane w 1980 Studium Spraw Polskich, które w l. 80. wydawało pisma informujące o sytuacji w Polsce: „Information from Poland”, „Uncesensored Poland News Bulletin” (redaktor K. Pszenicki) trafiający do władz, dziennikarzy i uniwersytetów amerykańskich i brytyjskich).

Marek Kunicki-Goldfinger
Hasło zagraniczne