Henryk Roman Gulbinowicz

Z Encyklopedia Solidarności

Wersja robocza.

Henryk Roman Gulbinowicz, ks. kard., ur. 17 X 1923 w Wilnie (obecnie Litwa). Absolwent Metropolitalnego Wyższego Seminarium Duchownego w Wilnie/Białymstoku (1950); w VI 1950 święcenia kapłańskie, w 1955 doktorat na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim.

1950-1951 wikariusz parafii św. Wincentego Ferreriusza i św. Bartłomieja Apostoła w Szudziałowie, 1951-1955 student Wydz. Teologicznego (teologia moralna) KUL; 1956-1959 wikariusz w parafii w parafii prokatedralnej Wniebowzięcia NMP i duszpasterz akademicki przy kościele św. Rocha w Białymstoku, 1957-1959 wspierał działalność Akademickiego Klubu Katolickiego tamże; 1959-1969 delegowany do diecezji warmińskiej: w Wyższym Seminarium Duchownym Hosianum w Olsztynie od X 1959 wykładowca teologii moralnej i etyki, I 1960 – VIII 1962 prefekt do spraw wychowania, VIII 1962 – VIII 1968 wicerektor, od VIII 1968 rektor, a także m.in. III 1961 – IX 1962 sędzia prosynodalny w sądzie biskupim, od 1966 członek Diecezjalnej Komisji Artystycznej, od III 1967 diecezjalny duszpasterz pracowników nauki i lecznictwa, od XII 1968 wiceprzewodniczący Diecezjalnej Rady Wydawniczej. 12 I 1970 – 1975 biskup tytularny Acci i administrator apostolski części archidiecezji wileńskiej w Polsce z siedzibą w Białymstoku (odpowiedzialny za Kościół katolicki w ZSRS, poza pomocą materialną, w oparciu o uzyskane od Pawła VI uprawnienia sub secreto m.in., udzielał tamtejszym duchownym i działającym w ukryciu zakonnicom oraz wiernym dyspens zastrzeżonych papieżowi i Stolicy Apostolskiej); 8 II 1970 sakra biskupia z rąk prymasa Stefana Wyszyńskiego oraz biskupów Józefa Drzazgi i Kazimierza Majdańskiego; 12 I 1976 – 3 IV 2004 arcybiskup metropolita wrocławski (mianowany 15 XII 1975). Jako biskup, następnie arcybiskup do 1996 członek Rady Głównej Episkopatu Polski: przewodniczący Komisji ds. Duszpasterstwa Ludzi Pracy, członek Komisji ds. Duszpasterstwa Ogólnego, Komisji ds. Duchowieństwa oraz Komisji ds. Duszpasterstwa Emigracji. Od 25 V 1985 kardynał rzymskiego kościoła dell’Immacolata Concezione di Maria a Grottarossa, 1 VI 1985 odbył się ingres kardynalski do archikatedry Jana Chrzciciela we Wrocławiu (członek watykańskich Kongregacji: ds. Kościołów Wschodnich, ds. Ewangelizacji Narodów i ds. Duchowieństwa).

W VIII 1980 udzielił wsparcia strajkującym w dolnośląskich zakładach pracy, wyraził zgodę na obecność tamże kapłanów i odprawianie Mszy. Od IX 1980 wspierał struktury „S”; uczestnik inicjowanych przez „S” wydarzeń, m.in. święceniach lokali i sztandarów „S”, w uroczystościach narodowo-religijnych, w obchodach zakazanych rocznic: VI 1956 w Poznaniu, XII 1970 na Wybrzeżu, pierwszej rocznicy VIII 1980, 3 V, 15 VIII i 11 XI. 3 XII 1981 przyjął w depozyt 80 mln zł podjętych przez działaczy „S” z konta bankowego ZR „S” Dolny Śląsk (po 13 XII 1981 stanowiły główne źródło finansowania podziemnej działalności Regionalnego Komitetu Strajkowego „S” Dolny Śląsk).

Po 13 XII 1981 udzielał z duchowieństwem schronienia ukrywającym się działaczom RKS oraz innym osobom zagrożonym utratą wolności (ukrywali się we Wrocławiu m.in. w pałacu biskupim, klasztorach i innych obiektach administrowanych przez Kościół); w publicznych wystąpieniach piętnował decyzje i postępowanie rządzących oraz wzywał do respektowania przysługujących społeczeństwu i obywatelom praw; objął patronat nad inicjatywą pomocy ofiarom represji i szykan (od III 1982 Arcybiskupi Komitet Charytatywny we Wrocławiu); osobiście interweniował u władz w sprawie internowanych i odwiedzał ośrodki odosobnienia (m.in. 25 III w Kamiennej Górze, który wkrótce po jego interwencji zamknięto). Uzyskanie przez SB informacji o roli, jaką odegrał w przechowaniu pieniędzy ZR, sprawiło, że na początku 1982 rozważano możliwość wszczęcia przeciw niemu postępowań sądowych z tytułu naruszenia ustaw – karnej skarbowej oraz Kodeksu Karnego, ostatecznie z tego zrezygnowano. W I 1983 wznowił działalność Diecezjalnego Duszpasterstwa Środowisk Twórczych we Wrocławiu (służyło promocji działań inteligencji twórczej pozostającej w opozycji wobec władz); uczestnik przygotowań II pielgrzymki papieża Jana Pawła II (21 VI 1983 gościł we Wrocławiu). Udzielane wsparcie dla działaczy podziemnej „S” zintensyfikowało prowadzone wobec niego działania operacyjne SB. 19 V 1984 podczas wizytacji duszpasterskiej w Złotoryi funkcjonariusze z MSW podjęli próbę zastraszenia, podpalając jego samochód. Zdarzenie to nie zmieniło postępowania arcybiskupa, we IX 1984 przyjął i udzielił błogosławieństwa zwolnionym z więzienia przywódcom dolnośląskiej opozycji (m.in. Władysławowi Frasyniukowi).

Po 1989 m.in. w archidiecezji wrocławskiej przyczynił się do powstania Caritas Archidiecezji Wrocławskiej, Schronisk św. Brata Alberta, Hospicjum i Domu dla Narkomanów we Wrocławiu, Zakładu Opiekuńczo-Leczniczego św. Jadwigi w Trzebnicy, Wrocławskiego Towarzystwa Opieki nad Więźniami, Domu dla Emerytowanych Rolników w Henrykowie oraz Domu Samotnej Matki im. św. Faustyny Kowalskiej we Wrocławiu; do zorganizowania we Wrocławiu Europejskich Spotkań Młodych (1989 i 1995), Kongresu Pracy (1991), 46. Międzynarodowego Kongresu Eucharystycznego, w którym uczestniczył papież Jan Paweł II (1997) oraz jubileuszu 1000-Lecia Archidiecezji Wrocławskiej (2000).

Uhonorowany tytułem doktora honoris causa przez wrocławskie uczelnie: Papieski Wydział Teologiczny (1996), Akademia Rolnicza (2000), Politechnika Wrocławska (2003) oraz Akademia Medyczna (2008). Odznaczony m.in. Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski (1995) oraz Orderem Orła Białego (2008), Złotym Medalem Zasłużony Kulturze Gloria Artis (2006), kawaler Orderu Uśmiechu (2001). Honorowy obywatel m.in.: Wrocławia (1996), Białegostoku (2000) i Dolnego Śląska (2004).

W l. 50 rozpracowywany przez Wydz. III WUds.BP w Lublinie; 1958-1959 przez Wydz. III KW MO w Białymstoku w ramach Sprawy Ewidencyjno-Obserwacyjnej krypt. Katolicy; od 3 I 1964 w ramach prowadzenia TEOK przez Wydz. IV KW MO w Białymstoku/Olsztynie/Wrocławiu/Wydz. I Dep. IV MSW; 1970-1976 przez Wydz. IV Dep. IV MSW; 22 XII 1972 – 19 II 1976 przez Wydz. IV KW MO w Białymstoku w ramach SOR krypt. Rządca, 1976-1989 przez Wydz. IV KW MO/WUSW we Wrocławiu w ramach SO krypt. Bastion.

Stanisław Antoni Bogaczewicz