Huta im. Marcelego Nowotki w Ostrowcu Świętokrzyskim

Z Encyklopedia Solidarności

Hasło wydrukowane w Tomie II.

Huta im. Marcelego Nowotki w Ostrowcu Świętokrzyskim, kombinat metalurgiczny rozwinął się z powstałego w 1837 zakładu wielkopiecowego, 1837-1885 Huta Klimkiewiczów, 1885-1945 Zakłady Ostrowieckie, 1945-1952 Huta Ostrowiec, 1952-1989 Huta im. Marcelego Nowotki, 1989-2002 Huta Ostrowiec, po ogłoszeniu w 2002 upadłości od 2003 Celsa Huta Ostrowiec. Produkowano m.in. wyroby walcowane, rury żeliwne i wagony. Liczba zatrudnionych systematycznie wzrastała od 3510 osób w 1945 do 17 585 w 1981, następnie malała. W skład kombinatu wchodziły Zakład Hutniczo-Przetwórczy i Zakład Metalurgiczny (zbudowany po 1968). 1976-1989 dyr. naczelnym Huty był Adam Śniadowski.

Struktury „S” zaczęły powstawać od IX 1980, 3 X 1980 ukonstytuował się MKZ przy HiMN z przewodniczącym Marcelim Czarneckim (sekretarz Ludwik Kropielnicki) i równolegle Zakładowy Komitet Założycielski HiMN z przewodniczącym Michałem Maćkowiakiem, od 11 XII 1980 Wiesławem Standzikowskim; 23 X 1980 podpisano umowę o współpracy i wymianie doświadczeń między MKZ w Ostrowcu Św. a Międzyzakładową Komisją Robotniczą w Jastrzębiu-Zdroju. 29-30 I 1981 wybrano KZ „S” Zakładu Hutniczo-Przetwórczego i Zakładu Metalurgicznego, 16 II 1981 przewodniczącym KZ w Hucie został W. Standzikowski, wiceprzewodniczącym Wiesław Kwiatkowski (ds. Zakładu Hutniczo-Przetwórczego) i Henryk Gruszka (ds. Zakładu Metalurgicznego); 3 V 1981 w czasie mszy św. na stadionie klubu sportowego KS Zakładów Ostrowieckich Ostrowiec odbyło się poświęcenie sztandaru „S” Huty. Spośród delegatów Huty na I WZD (VI-VII 1981) w skład ZR Świętokrzyskiego wszedł Andrzej Dudek (jako przewodniczący Delegatury ZR), Anna Stępień, M. Czarnecki, Jerzy Jabłoński; delegatami na I KZD zostali A. Dudek (wybrany do KK) i Bogusław Żak. W połowie 1981 „S” w Hucie liczyła 16 062 członków (ok. 91,5% ogółu pracowników). IX 1980 – 13 XII 1981 podjęto strajki: 22 I 1981 m.in. ws. wolnych sobót, 27 III 1981 w związku z kryzysem bydgoskim, 6 VIII 1981 ws. zaopatrzenia w żywność, ufundowano tablicę ku czci ofiar Grudnia ’70, umieszczoną na Pomniku Poległych Stoczniowców 1970 w Gdańsku, uczestniczono w obchodach 11 XI (przemarsz hutników od bramy Zakładu Hutniczo-Przetwórczego pod makietę pomnika Józefa Piłsudskiego w parku miejskim w Ostrowcu Św.). X 1980 – XI 1981 KZ „S” wydawała niezależne pismo „Hutnicza Solidarność” (36 nr.; redaktor naczelny Robert Minkina).

Po 13 XII 1981 internowano szesnastu działaczy, m.in. W. Standzikowskiego, J. Gurczyńskiego, H. Gruszkę, D. Kłosińską, R. Minkinę, A. Miturę, H. Nawojskiego, A. Stępień, J. Szarana, D. Zaborowską (Wilczyńską), B. Żaka. 13-15 XII 1981 w Hucie proklamowano strajk, do którego przystąpiła 1/3 załogi Zakładu Hutniczo-Przetwórczego z przewodniczącym KS A. Dudkiem i 2/3 załogi Zakładu Metalurgicznego z przewodniczącym KS J. Jabłońskim; 13 XII 1981 wieczorem KS przekształcono w Komitet Ocalenia Związku; strajk zakończono 15 XII 1981 o godz. 0.25 w wyniku rozmów z komisarzem wojskowym na woj. kieleckie płk. Stanisławem Iwańskim; na kary więzienia skazano 10 hutników (najwyższą karę – 4 lat więzienia, otrzymał J. Jabłoński). Od 1982 związkowcy z Huty działali w ostrowieckich strukturach podziemnej „S”, m.in. w Komitecie Ocalenia Związku, Tymczasowej Komisji Miejskiej „S”. Od 1982/1983 w obu zakładach Huty podjęły działalność podziemne Kasy Związkowe realizujące socjalne funkcje związków zawodowych: zbieranie składek, wypłata świadczeń; w XII 1983 Kasa Związkowa w Zakładzie Metalurgicznym została rozpracowana przez SB, proces zakończył się wyrokami uniewinniającymi. Kasa Związkowa w Zakładzie Hutniczo-Przetwórczym (organizator Andrzej Kozieł) działała do 1989. W VI 1986 powstała Tymczasowa KZ „S” Huty Ostrowiec z przewodniczącym Zbigniewem Walczykiem: organizowano m.in. kolportaż podziemnych wydawnictw, wydawano pismo „Solidarność”, współorganizowano Msze za Ojczyznę; członek Tymczasowej KZ L. Kropielnicki, następnie przewodniczący Z. Walczyk wchodzili w skład RKW. 15 IX 1988 Tymczasowa KZ przekształciła się w jawną Komisję Organizacyjną „S” HiMN z przewodniczącym Z. Walczykiem, co spowodowało jego zatrzymanie i wezwania do prokuratury in. członków Komisji. 12 III 1989 9 działaczy „S” Huty weszło w skład Delegatury RKW w Ostrowcu Św. (wiceprzewodniczący L. Kropielnicki), w VI 1989 Komisję Organizacyjną przekształcono w KZ „S” Huty Ostrowiec z przewodniczącym Z. Walczykiem (od IX 1989 A. Kozieł).

Na początku l. 90. Hutę Ostrowiec zrestrukturyzowano, zmniejszono liczbę zatrudnionych, nastąpiło ograniczenie działalności „S”.

Paweł Gotowiecki