Jan Strzelecki

Z Encyklopedia Solidarności

Wersja robocza.

Jan Strzelecki, ur. 4 VII 1919 w Warszawie, zm. 11 VII 1988 tamże. 1937-1939 student Uniwersytetu Warszawskiego, Wydz. Prawa, 1940-1944 student filozofii i socjologii na tajnym UW, absolwent UW, Wydz. Filozofii i Socjologii (1949), w 1964 doktorat, w 1984 habilitacja. Socjolog, eseista, taternik.

1937-1939 pracownik redakcji „Orka na Ugorze”. 1939-1940 w Polskiej Ludowej Akcji Niepodległościowej (PLAN). 1940-1944 redaktor podziemnych pism „Płomienie” i „Młodzież Socjalistyczna”. Od 1943 w PPS-WRN, żołnierz AK. W 1943 aresztowany przez Gestapo, wykupiony przez dyrekcję Społecznego Przedsiębiorstwa Budowlanego, gdzie był zatrudniony jako murarz. W 1944 uczestnik Powstania Warszawskiego w batalionie Żywiciel, dwukrotnie ranny. 1945-1947 asystent na Uniwersytecie Łódzkim, 1945-1952 na Wydz. Socjologii UW. W 1946 aresztowany na kilka tyg. pod nieprawdziwym zarzutem przynależności do Zrzeszenia WiN. 1946-1948 członek Rady Naczelnej PPS, przewodniczący Związku Niezależnej Młodzieży Socjalistycznej. 1948-1979 w PZPR, usunięty za działalność opozycyjną. W 1952 usunięty z UW z powodu głoszonych poglądów. Od 1955 członek polskiego Pen Clubu i Klubu Wysokogórskiego. W 1956 prezes Klubu Krzywego Koła. 1956-1958 członek Zarządu Towarzystwa Uniwersytetu Robotniczego. 1956-1962 zatrudniony w redakcji „Nowej Kultury”; od 1957 pracownik Instytutu Filozofii i Socjologii PAN, 1958-1959 na stypendium Fundacji Forda w USA. W 1968 uczestnik protestów przeciwko polityce władz wobec środowiska akademickiego. 1969-1981 członek Komitetu Badań i Prognoz PAN Polska 2000. Od początku l. 70. współpracownik opozycyjnych środowisk o proweniencji katolickiej; w 1977 wykładowca Uniwersytetu Latającego, następnie TKN. W 1978 współorganizator Konwersatorium Doświadczenie i Przyszłość.

W 1981 w Ośrodku Prac Społeczno-Zawodowych przy KKP „S”, współautor pierwszych badań socjologicznych przeprowadzonych wśród członków „S” (współpraca z Alainem Tourainem i Sorboną), także członek Pen Clubu.

13-24 XII 1981 internowany w Ośr. Odosobnienia w Warszawie-Białołęce i Strzebielinku k. Wejherowa, zwolniony ze względu na stan zdrowia. 1982-1988 zaangażowany w reaktywowanie i prowadzenie w warunkach podziemia Wszechnicy „S” Regionu Mazowsze, autor odczytów, moderator dyskusji w Duszpasterstwie Ludzi Pracy i TKZ w całym kraju, doradca środowiska Grup Politycznych Wola. W 1985 uczestnik prac nad przygotowaniem niezależnego opracowania ekspertów Raport. Polska 5 lat po Sierpniu, zamówionego przez Lecha Wałęsę. Od 1986 uczestnik niezależnego Konwersatorium „Polska w Europie” prowadzonego przez Zygmunta Skórzyńskiego. W 1987 w Chicago, w 1988 w Szwecji (wykłady na temat „S”). 31 V 1987 w gronie zaproszonych przez Lecha Wałęsę 63 intelektualistów – sygnatariuszy dokumentu określającego podstawowe cele polskiej opozycji. W l. 80. prześladowany (inwigilacja, pogróżki). 29/30 VI 1988 brutalnie napadnięty i ciężko pobity na ulicy w Warszawie, zmarł kilkanaście dni później (w procesie skazano rzekomych sprawców, nigdy nie wyjaśniono jednak okoliczności zdarzenia).

Autor publikacji: Niepokoje amerykańskie (PIW, Warszawa 1962, ponownie IFiS PAN, Warszawa 2004), Kontynuacje. Wybór artykułów (PIW, Warszawa 1969), Próby świadectwa (Czytelnik, Warszawa 1971), Ślady tożsamości (wyd. pośmiertnie, Czytelnik, Warszawa 1989), Socjalizmu model liryczny. Założenia o rzeczywistości i mowie publicznej 1975-1979 (Czytelnik, Warszawa 1989).

Odznaczony Krzyżem Walecznych (1944), pośmiertnie Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski (2006). W 1990 polski Pen Club ufundował nagrodę literacką jego imienia.

Od 13 III 1963 rozpracowywany przez Wydz. II/V/III Dep. III w ramach SOS/KE krypt. Kobra/Asystent, zdjęto z ewidencji 4 IX 1989.

Krzysztof Biernacki