Komitet Helsiński

Z Encyklopedia Solidarności

Hasło wydrukowane w Tomie I.

Komitet Helsiński, powstał w X 1982, aby nadzorować przestrzeganie w Polsce wolności i praw człowieka przyjętych w Akcie Końcowym KBWE w 1975 w Helsinkach. Twórcami KH byli: Stefan Starczewski, Marek Nowicki, Jerzy Ciemniewski, Jarosław Kaczyński, Marek Antoni Nowicki i Danuta Przywara. KH przygotowywał raporty nt. przestrzegania prawa w Polsce (m.in. „Polska w okresie stanu wojennego”), sytuacji w polskich więzieniach, naruszania prawa pracy, niezawisłości sądownictwa; prowadził własne śledztwa prawniczo-dziennikarskie, wysyłał obserwatorów na procesy polityczne, gromadził i opracowywał archiwum procesów politycznych w Polsce. 1984-1989 w kręgu KH wychodziło pismo „Praworządność” (redaktor nacz. Marek Nowicki), w czasopiśmie „KOS” z ramienia KH Marek A. Nowicki prowadził stałą rubrykę pt. „Praworządność”. Od 1987 KH wydawał „Biuletyn Komitetu Helsińskiego”. W 1982 KH przekazał na Zachód, w czasie akcji przerzutowej zorganizowanej przez Wojciecha Eichelbergera, materiały ukazujące skalę represji w Polsce w okresie stanu wojennego. Raport Madrycki. O przestrzeganiu praw człowieka i obywatela w Polsce (Wydawnictwo im. Konstytucji 3 Maja, Instytut Literacki w Paryżu, 1980; był także czytany w odcinkach przez Radio Wolna Europa) po przetłumaczeniu na jęz. angielski i francuski przekazano kończącej obrady w 1983 KBWE w Madrycie, raport „Prawo pracy w Polsce a normy międzynarodowe” nt. nieprzestrzegania przez Polskę Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych przekazano w I 1985 Komisji Praw Człowieka ONZ i Międzynarodowej Organizacji Pracy przy ONZ. Największym opracowaniem był raport z III 1985 „Naruszanie praw człowieka i obywatela w PRL w okresie 13 XII 81 – 28 II 85”. W 1985 KH przygotowywał też raport na kolejne spotkanie przeglądowe KBWE w Ottawie. We współpracy z KH powstał Raport: Polska 5 lat po Sierpniu (Wers, Wrocław – Warszawa 1985), w którym zamieszczono projekt wprowadzenia w Polsce rządów prawa i zagwarantowania praw człowieka. Po śmierci ks. Jerzego Popiełuszki m.in. S. Starczewski opracował, a KH wydał Akty terroru i przemocy. Grudzień 1984 (NOWa, Warszawa 1985). Członkami KH byli też: Łukasz Piotr Andrzejewski, Janusz Grzelak, Jan Rosner, Alina Trębacka, Janina Zakrzewska, Tadeusz Zieliński; współpracowali m.in.: Elżbieta Petrajtis-O’Neal, Grażyna Gęsicka, Jarosław Kosiński, Antoni Mężydło, Bogdan Ofierski, Jan Olszewski, Michał Skrzeszewski; przedstawiciele za granicą: Bohdan Cywiński, Jakub Karpiński, Eugeniusz Smolar. KH współpracował m.in. z Zofią i Zbigniewem Romaszewskimi z Komisji Interwencji i Praworządności „S”, z Wiktorem Kulerskim z RKW Mazowsze i Hanną Ossowską z Prymasowskiego Komitetu Pomocy Osobom Pozbawionym Wolności i ich Rodzinom. W 1988 większość członków KH ujawniła swoją działalność, M. Nowicki, D. Przywara, A. Trębacka w VI 1989; archiwa udostępniono 1992-1993. W 1989 członkowie KH przygotowali dokument „Stanowisko ws. prawa, praw człowieka i praworządności dla zespołu ds. reformy prawa przy Okrągłym Stole”.

Marek Kunicki-Goldfinger
Hasło ogólnopolskie