Radiowa Agencja Solidarność

Z Encyklopedia Solidarności

Wersja robocza.

Radiowa Agencja Solidarność 1980-1998. Pierwszym działającym niezależnie było „radio strajkowe” w VIII 1980 roku. Przy pomocy pracowników Morskiej Radiowej Obsługi Statków (MORS) i Zakładów Radiowych Radmor z Gdyni zorganizowano sieć transmisji radiowej. Wykorzystano do tego sieci radiokomunikacyjne poszczególnych zakładów pracy. Metodą „transmisji łańcuszkowej” sygnał z sali BHP docierał do radiowęzłów zakładowych przejętych przez komitety strajkowe. Dodatkowo w sierpniu 1980 roku działała Studencka Agencja Radiowa (SAR), która przygotowywała relacje ze strajkowych wydarzeń. SAR była pierwszym radiem, które 15 VIII 1980 nadało informacje o stoczniowym strajku. Reporterami, którzy nadawali relacje ze Stoczni Gdańskiej byli: Jerzy Kasprzyszak, Jacek Tomaszewski i Tomasz Zielski. Materiał przez nich zebrany był potem montowany i nadawany w formie reportaży przemycanych w codziennym programie SAR pod mylącymi dla SB tytułami. Kasprzyszak był też jednym z sygnatariuszy deklaracji poparcia dla strajku podpisanej 25 VIII 1980 roku przez 36 polskich dziennikarzy obecnych wtedy w stoczni.

Od IX 1980 przy MKZ Gdańsk powstała Radiowa Agencja „Solidarność”. Założyła ją Joanna Wojciechowicz z Ryszardem Czajkowskim, Mieczysławem Cholewą, i synem Michałem Wojciechowiczem. RAS nadawała swoje programy z okien siedziby MKZ przez megafony skierowane na ulicę Grunwaldzką. Były to głównie komunikaty MKZ i KKP, relacje z obrad związkowych, wywiady z działaczami, fragmenty programów RWE oraz piosenki opozycyjnych bardów (Kaczmarskiego, Gintrowskiego, Kelusa, Kleyffa). Nadawano często całe koncerty tych wykonawców, podczas których na ulicy zbierał się tłum słuchających, i często nagrywających na prywatne magnetofony kasetowe. RAS-owcy wydawali tez krótkie serie kaset ze swoimi najbardziej popularnymi programami. RAS dokumentował też przebieg obrad I KZD w hali Olivia.

W IV 1981 doszło do powstania Biura Informacji Prasowej „Solidarności” przy KKP. W ramach BIPS, którym kierował Arkadiusz Rybicki, utworzono redakcję radiowo-telewizyjną z Marianem Terleckim odpowiedzialnym za telewizję i Elżbietą Pietkiewicz szefem radia. Zespół radiowy tworzyli ponadto m.in.: Piotr Jagielski, Wojciech Nowicki, Waldemar Płocharski. Reporterzy to: Jerzy Kasprzyszak, Adam Żytkowiak i Tomasz Zielski, a lektorzy: Bogumił Hausman, Jacek Tomaszewski, Krzysztof Woznowski i Elżbieta Pietkiewicz. Działalność redakcji radiowej BIPS-u polegała na nagrywaniu 1-godzinnych magazynów informacyjno-publicystycznych, zawierających aktualne serwisy informacyjne MKZ/Zarządu Regionu i KKP, relacje z wydarzeń w związku, wywiady z działaczami, komentarze, artykuły oraz fragmenty programów RWE, m.in. Kawalkada czasu, Radiowa kronika spraw polskich i obcych. Audycje te nagrywano na kasety, które były kopiowane i kolportowane do radiowęzłów zakładowych na Wybrzeżu oraz w kraju (rozsyłano je poprzez związkowych kolejarzy).

Pierwszą audycję RAS nagrała 25 IV 1981 (był w niej m. in. wywiad z Jadwigą Staniszkis), kolejne nagrywano dwa razy w tygodniu (do końca VIII 1981 nagrano 40 audycji). Efektem działalności RAS było też wydawnictwo „Zakazane piosenki” (dwie kasety) z nagraniami koncertów Ogólnopolskiego Festiwalu Piosenki Prawdziwej, który odbył się w dniach 20-22 VIII 1981 w hali Olivia w Gdańsku. Gdańscy RAS-owcy przygotowywali też inne programy związkowe: okolicznościowe magazyny, reportaże (np. o Grudniu 1970, o Sierpniu 1980), transmisje ze spotkań z działaczami związku (np. Lechem Wałęsą). We IX 1981 powołano zespół Radia Zjazdowego. Przygotowywał on codzienną 1-2 godzinną relację z obrad I KZD. Po I KZD wynegocjowano dostęp związku do regionalnych programów radia i telewizji (tzw. okienka związkowe), więc dalsza produkcja audycji na kasetach wydawała się niepotrzebna. KK „S” powołała koordynatorów programów związkowych: w telewizji odpowiadał za nie Marian Terlecki, a w radiu Elżbieta Pietkiewicz. W TV Gdańsk było to „okienko związkowe” 10 minut raz w tygodniu, a w Radiu Gdańsk 20 minut.

Po 13 XII 1981 Marian Terlecki uniknął internowania, dzięki temu kontynuował działalność, tworząc podziemne Radio Solidarność Gdańsk, które nadawało swoje audycje w latach 1982-1989. Na początku koordynował je Terlecki, a później Maciej Pawlak (1983-1989). Audycje nagrywano konspiracyjnie w prywatnych mieszkaniach na amatorskim sprzęcie. Współpracowało z nim wiele osób z dawnego radia BIPS, a lektorami byli Hanna Terlecka, Krystyna Kauser i Tomasz Koliński. Krótkie audycje informacyjne nadawano z nadajników małej mocy rozmieszczanych najczęściej w wieżowcach dużych dzielnic Trójmiasta. Wykonano tez wiele krótkich emisji na kanale lokalnej telewizji. Dłuższe – 30-minutowe magazyny – nagrywano na kasety i kolportowano po całym regionie.

W IV 1989 na bazie ekipy dawnego radia BIPS powstał kolejny zespół radiowy: Radio „Solidarni” jako agenda Komitetu Obywatelskiego przy Lechu Wałęsie. Kierowała nim Elżbieta Pietkiewicz, a współpracowali: Bożena Leszczyńska, Wojciech Szalkiewicz, Jacek Naliwajek, Włodzimierz Raszkiewicz, Karolina Malenda, Ryszard Ślesiński i Jacek Tomaszewski. Zespół ten przygotowywał codzienne audycje wyborcze, emitowane na antenie Radia Gdańsk w wydzielonym paśmie czasowym przyznanym w gdańskiej rozgłośni PR dla komitetów wyborczych. Nagrywano spotkania wyborcze w regionie, sondy uliczne, serwisy informacyjne, przeprowadzano wywiady z kandydatami, przygotowywano serwisy informacyjne. Materiały montowano i zgrywano w SAR-ze, po czym zanoszono taśmy do radia do akceptacji przez ówczesnego redaktora naczelnego. Ocenzurowane w ten sposób audycje były emitowane następnego dnia o wyznaczonej porze w bloku wyborczym. Po VI 1989 redakcja „Solidarnych” kontynuowała nadawanie audycji w Radiu Gdańsk. Były to emisje w formie Gdańskiego Magazynu Niezależnego – informacyjno-publicystycznego magazynu nadawanego raz w tygodniu (VI-XII 1989), zatwierdzanego do emisji po uprzedniej cenzurze). Przygotowywali go Elżbieta Pietkiewicz i Ryszard Ślesiński (w studiu SAR).

Od IX 1990 reaktywowano Radiową Agencję Solidarność jako agendę ZRG, nadającą na antenie Radia Gdańsk codzienne 20-minutowe audycje informacyjno-publicystyczne z życia związku (od 1992 emisje odbywały się na antenie Radia Arnet). Nowym RAS-em kierowała Elżbieta Pietkiewicz, a pracowali w nim: Bożena Leszczyńska, Katarzyna Nowicka, Dorota Trela-Godzwon, Henryk Żukowski, Wojciech Szalkiewicz i Jacek Naliwajek. Była to jedyna tego typu związkowa redakcja radiowa w Polsce, niezależna od oficjalnych mediów. Redakcja RAS mieściła się w budynku KK „S”, w siedzibie ZRG. Nowy RAS działał do XI 1998.

Elżbieta Pietkiewicz