Roman Zimand

Z Encyklopedia Solidarności

Wersja robocza.

Roman Zimand, ur. 16 XI 1926 we Lwowie, zm. 8 IV 1992 w Warszawie. 1946-1948 student Uniwersytetu Wrocławskiego, Wydz. Humanistyczny, i Politechniki Wrocławskiej, absolwent Uniwersytetu Warszawskiego, kierunek filozofia (1952), w 1992 profesor.

W 1940 deportowany do Kazachstanu, od 1945 w Polsce. W 1945 publicysta „Trybuny Dolnośląskiej”, 1945-1948 w PPR, 1948-1957 w PZPR (wykluczony za rewizjonizm), aktywista organizacji młodzieżowych. 1948-1949 sekretarz redakcji „Po prostu”, 1949-1950 redaktor w wydziale Wydawniczym Centralnej Szkoły PZPR, 1951-1954 wykładowca materializmu historycznego i estetyki marksistowskiej na UW, w ASP i w Instytucie Kształcenia Kadr Naukowych przy KC PZPR. 1954-1956 dziennikarz „Trybuny Ludu”, 1956-1957 ponownie w „Po prostu”. 1957-1962 współpracownik Klubu Krzywego Koła. Od 1958 pracownik Instytutu Badań Literackich PAN, 1960-1968 współpracownik tygodnika „Argumenty”. W 1968 obserwator procesów politycznych, kolporter niezależnych książek przywożonych przez tzw. taterników, wysyłał na Zachód informacje o sytuacji w Polsce. W 1971 organizator społecznej obrony Jerzego i Ryszarda Kowalczyków. Od 1976 autor publikacji w niezależnych i emigracyjnych wydawnictwach. Uczestnik spotkań TKN.

Od 1980 w „S”, współzałożyciel Towarzystwa Krzewienia i Popierania Nauki. W 1981 organizator sesji naukowej w IBL PAN o polskiej literaturze emigracyjnej (Literatura źle obecna) i Kongresu Kultury Polskiej.

13 XII 1981 – 29 IV 1982 internowany w Warszawie-Białołęce i Jaworzu, gdzie wybrany na rektora obozowego uniwersytetu. 1982-1986 opiekun merytoryczny (z Aliną Brodzką i Januszem Sławińskim) seminarium w IBL PAN: Zaniedbania historyków literatury; sprowadzał sprzęt poligraficzny zza granicy, kolporter wydawnictw podziemnych. 1984-1989 redaktor (z J. Sławińskim) „Almanachu Humanistycznego”.

W 1989 inicjator (z Czesławem Bieleckim) Porozumienia ponad Podziałami.

Autor artykułów i esejów (często pod ps. Leopolita) m.in. w czasopismach: paryska „Kultura”, „Głos”, „Krytyka”, „Kierunki”, „Kos”, „Myśl Niezależna”, „Tygodnik Mazowsze”, „Arka”, „Świat”, „Wezwanie”, „Vacat”, londyński „Puls”, „PWA. Przegląd Wiadomości Agencyjnych”; książek i opracowań, m.in. Po co Partii potrzebna jest Partia (PPN, 1976), „W nocy od 12 do 5 nie spałem”. Dziennik Adama Czerniakowa (Libella, Paryż, 1976, przekł. hebrajski w Tel-Avivie), Trzy szkice z lat 1978-79 (Krakowska Oficyna Wydawnicza, 1981), Nowotko-Mołojec. Z początków PPR. Nieznane relacje Franciszka Jóźwiaka i Władysława Gomułki (Głos, 1981), Teksty cywilne przez Leopolitę (In Corpore, 1983), „Wojna i spokój”. Szkice trzecie (Polonia Book fund., Londyn 1984), Orwell i o nim (Przedświt, 1985), Piołun i popiół (Czy Polacy i Żydzi wzajem się nienawidzą?) (Pokolenie, 1987, przekł. ang. w Oxfordzie), Moim zdaniem. Las rzeczy politycznych (Wyd. Grup Politycznych Wola, 1987), Czas normalizacji. Szkice czwarte (Aneks, Londyn 1989); tłumacz i autor prac naukowych z historii literatury Młodej Polski, socjologii literatury, biografistyki.

Wyróżniony Nagrodą Komitetu Kultury Niezależnej (1989), pośmiertnie odznaczony Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (2009).

26 III 1976 – 22 IX 1977 rozpracowywany przez Wydz. III KS MO w ramach SOR krypt. Zima; 21 IX 1978 – 21 IX 1989 rozpracowywany przez Wydz. III-1/III KS MO w ramach KE krypt. Docent.

Krzysztof Biernacki