Ruch Młodzieży Niezależnej

Z Encyklopedia Solidarności

Wersja robocza.

Ruch Młodzieży Niezależnej, organizacje młodzieżowe działające 1983-1990 na terenie Polski, stanowiące odrębne struktury, współpracujące ze sobą głównie w zakresie poligrafii i wymiany czasopism. Największe ośrodki Ruchu Młodzieży Niezależnej powstały w Gorzowie Wlkp. (1983), w Lublinie (1984), w Krakowie (1985, w XI 1985 grupa RMN wstąpiła do FMW), w Szczecinie (od I 1986 w strukturach FMW), w Zielonej Górze (1987), w Międzyrzeczu (1988). Na przełomie 1988/89 RMN powstał w regionie Dolny Śląsk, obejmując Wrocław oraz Wałbrzych. Mniejsze ośrodki RMN powstały także w Świebodzicach – Świdnicy (wydawano pismo „PRAVDA” [tytuł w języku rosyjskim]) oraz w Kamiennej Górze (pismo „Straża”).

Po VI 1989 nastąpił dalszy rozwój organizacji o tej nazwie. RMN powstają w: Bielsku Białej, gdzie wydawano pismo „Panta Rhei”, w Głogowie (pismo „Odwet”), w Skwierzynie (pismo „Guzik”), a także w Gubinie, w Żarach i we Wschowie (nie odnotowano wydawania pism w tych miastach).


Ruch Młodzieży Niezależnej – Gorzów Wlkp. (1983-1990). Organizacja młodzieżowa powstała w Gorzowie Wlkp. w IV 1983 na bazie rozbitego przez SB Młodzieżowego Ruchu Oporu (działał I-X 1982). Początkowo RMN koncentrował się głównie na rozbudowie struktur: w połowie 1984 obejmował większość gorzowskich szkół średnich oraz część szkół podstawowych. Działacze RMN drukowali i kolportowali ulotki, malowali na murach hasła niepodległościowe, prowadzili koła samokształceniowe, wypożyczalnię podziemnych wydawnictw – książek i kaset. Dzięki współpracy z RKW „S” utworzono Agencję Wydawniczą Szaniec, która wydawała pisma „Szaniec” (ukazało się 124 nr.), „Sokół” (31 nr.), „Gieroj” (8 nr.), „Zeszyty Samokształceniowe”, kartki, kalendarze, ulotki. Przez 7 lat działalności RMN stał się po „S” drugą siłą opozycyjną w Gorzowie Wlkp. Złożyły się na to liczne akcje i inicjatywy prowadzone w mieście. Stale ukazywała się prasa RMN, nawiązywano kontakty i współpracę z innymi organizacjami w regionie i poza regionem. Gorzowski RMN był sprawnie i prężnie działającą organizacją posiadającą wyspecjalizowane struktury odpowiedzialne za realizację poszczególnych zadań.

Na czele RMN stał trzyosobowy Zarząd, któremu przewodził „Sylwek Rybicki”. Był to pseudonim, którego używali wszyscy przewodniczący RMN. Funkcje przewodniczącego RMN pełnili: Marek Rusakiewicz (1983-1986), Robert Kuraszkiewicz (1986-1988), Grzegorz Baczyński (1988-1989) oraz Roman Błaszczak (1989-1990). Przez 7 lat działalności w RMN było czynnie zaangażowanych ponad 300 osób, poza przewodniczącymi do najaktywniejszych działaczy tej organizacji należeli Waldemar Rusakiewicz, Krzysztof Sobolewski, Barbara Hrybacz, Olgierd Popiel, Ryszard Popiel. Jarosław Sychla, Grzegorz Sychla, Szymon Wieczorek, Andrzej Wołyniec, Iwona Jarek, Kazimierz Sokołowski, Tomasz Bicki, Adam Borysławski, Jacek Kowalski, Beata Szrejder, Jacek Pieczyński, Robert Głuchy, Iwona Suchocka, Robert Bartosz, Jarosław Wojewódzki, Adam Tuczyński, Maciej Rudnicki, Paweł Łoziński, Marek Juś, Adam Bohusz, Robert Fabrycki, Andrzej Kamrad, Zofia Goszczyńska, Ewa Hrybacz, Beata Borcz, Lucyna Bałdyga i inni.

Grupa działaczy gorzowskiego RMN powoła Ruch Wolność i Pokój, który prowadził akcje odmowy przysięgi wojskowej oraz o charakterze ekologicznym. W VI 1989 współzałożyciel Ruchu i jego lider Marek Rusakiewicz został posłem na Sejm. 21 V 1990 RMN została zarejestrowana jako organizacja ogólnopolska, z końcem VI 1990 zakończyła działalność.


Ruch Młodzieży Niezależnej – Lublin (1984-1989). Formalna działalności tej grupy rozpoczęła się w X 1984 po śmierci ks. Jerzego Popiełuszki. Jednak wcześniej jej działacze uczestniczyli indywidualnie w różnych działaniach opozycyjnych, m.in. w Mszach za Ojczyznę, spacerach w czasie dziennika TV (II-III 1982) i demonstracjach (3 V 1982, 31 VIII 1982), część z nich należała również do ruchu oazowego. Początkowo grupa liczyła cztery osoby: Ryszard Boguszewski, Marek Kosmala, Zbigniew Syska, Zbigniew Sznajder, a jej działalność ograniczała się głównie do kolportażu podziemnej prasy i książek, a także prowadzenia kół samokształceniowych. Z czasem dołączyli: Piotr Gabryszczak, Grzegorz Grządziel, Jarosław Wolczyk. Dzięki opiece i pomocy ks. Wacława Oszajcy, który w tym czasie pełnił funkcję wikariusza w kościele powizytkowskim przy ul. Narutowicza w Lublinie i pozwolił korzystać z salki na plebani, samokształcenie mogło przybrać szerszą formę poprzez regularne wykłady z filozofii, literatury niezależnej czy historii. Najpopularniejsze były wykłady z historii najnowszej Polski, które prowadził dr Zygmunt Łupina. W ramach działalności samokształceniowej prowadzono również bibliotekę, w której zgromadzono około 80 pozycji podziemnych i emigracyjnych. Przechowywaniem podziemnej literatury zajmowali się Jacek Błaziak i Waldemar Popławski. Stworzono również sprawną sieć kolportażu; kolportowano głównie pisma lubelskie: „Informator Regionu Środkowo-Wschodniego”, „Solidarność Walcząca”, „Solidarność Nauczycielska”, oraz warszawskie „Tygodnik Mazowsze”, „KOS” i „PWA”. Główna skrzynka kontaktowa znajdowała się w mieszkaniu Jacka Wojtysiaka.

W połowie II 1985 poprzez Iwonę Jarek nawiązano bezpośredni kontakt z gorzowskim RMN. Udzielona przez gorzowski RMN pomoc w zakresie techniki druku i materiałów poligraficznych pozwoliła na stworzenie grupie lubelskiej własnej drukarni. W tym okresie postanowiono przyjąć nazwę Ruch Młodzieży Niezależnej Lublin. Nazwa nawiązywała do organizacji gorzowskiej głównie ze względu na bardzo podobne cele i formy działalności, jakie w swoim statucie głosił gorzowski RMN.

W II 1985 ukazał się pierwszy nr pisma „Świt – Młodzieżowa bibuła dla wszystkich”. Nr 5 pisma wyszedł pod nowym tytułem „Czarno na Białym” i był drukowany techniką sitodruku. Przeszkolenie w tym zakresie dokonała Solidarność Walcząca Oddział Lublin, a pomoc materiałową w postaci ramek do sitodruku i błon diapozytywowych zapewniła Solidarność Nauczycielska Lublin. Do V 1987 roku ukazało się 12 nr. „Czarno na Białym”, poza tym wydawano pismo o charakterze informacyjnym „Młodzieżowa Agencja Telegraficzna” (ukazało się 6 nr.). W tym czasie struktury lubelskiego RMN obejmowały ok. 20 czynnie działających osób, w tym grupę ze Świdnika, do której należeli m.in. Mariusz Węs, Zbigniew Biały, Wojciech Wiśniewski, Robert Kasiura, Marcin Koperwas, Ireneusz Niedziałek, Andrzej Mańka, Dariusz Mańka. Później dołączyli: Romuald Gumieniak, Andrzej Gumieniak, Andrzej Kaciuczyk, Piotr Nawrocki, Włodzimierz Radek., Włodzimierz Radek, Jacek Wrzos.

Na przełomie V/VI 1987 nastąpiła zmiana pokoleniowa w RMN Lublin. Działacze z lat 1984-1987 ukończyli już szkoły średnie i w większości zaczęli działać KPN lub w NZS. Działalność w ramach lubelskiego RMN kontynuowali ich młodsi koledzy, którzy zmienili tytuł pisma na „To i Owo” (ukazało się 12 nr.). Najaktywniejsi działacze okresu 1987-1989 to Tomasz Iżyk, Dariusz Grzegorczyk i Robert Och. Wobec działaczy z RMN lubelska SB prowadziła SOR krypt. Świt (nr 5119/86).


Ruch Młodzieży Niezależnej – Kraków (1985). Organizacja powstała z połączenia działających od 1983 dwóch grup młodzieżowych: pierwsza pod przewodnictwem Piotra Fugla, druga pod przewodnictwem Włodzimierza Pietrusa – obydwie początkowo w Nowej Hucie. Grupy koncentrowały się na wsparciu podziemnej „S” poprzez akcje ulotkowe, malowanie napisów na murach i udział w demonstracjach. W latach 1983-1984 wykonywano także zlecone akcje przez „S” skierowane przeciwko osobom szczególnie zaangażowanym po stronie reżimu. Znaczący rozwój osiągały działania kolportażowe oraz skierowane na budowę większej ilości grup konspiracyjnych. Dzięki pozyskaniu Roberta Kubicza rozpoczęto budowę struktur w pozostałych dzielnicach Krakowa (tzn. poza Nową Hutą). Od 1984 zarówno struktura Fugla, jak i Pietrusa miały za sobą pierwsze doświadczenie poligraficzne, przy czym ta druga w 1985 zaczęła wydawać pismo adresowane do młodzieży pt. „ABC Młodych”. Można szacunkowo przyjąć, że w okresie tym aktywność przejawiało około 30-50 osób; do najbardziej aktywnych należeli Wiktor Wszołek, Robert Kubicz, Marek Jakubowski, bracia Janusz i Ryszard Janczura, Marek Wójcik i Artur Puzia w grupie Piotra Fugla oraz Aleksander Kopacz, Piotr Sajak i Mirosław Januś współpracujący z Włodzimierzem Pietrusem.

W 1985 dzięki zaproszeniu przedstawicieli młodzieży do udziału w spotkaniach podziemnego MKS Nowa Huta udało się nawiązać współpracę pomiędzy obydwoma strukturami. Osobą, dzięki której zaproszono przedstawicieli grup, był Zbigniew Kubiak, reprezentant Solidarności Nauczycielskiej, matematyk uczący w Nowohuckiej podstawówce. Na spotkania MKS z ramienia grup uczęszczali Roberta Kubicz i Włodzimierz Pietrus.

Współpracujące młodzieżowe struktury konspiracyjne uznały, że rozpoczną działalność pod wspólną nazwą Ruch Młodzieży Niezależnej.

W 1985 nawiązano kontakt z FMW, Robert Kubicz na spotkaniu krajowym przyłączył środowisko krakowskie występujące pod nazwą RMN do struktur FMW w związku z czym od tego momentu występowano już pod nazwą FMW Kraków. Komunikat o przyłączeniu ukazał się w piśmie „ABC Młodych”: W dniu 2 listopada 1985 roku w Krakowie spotkali się przedstawiciele Federacji Młodzieży Walczącej z Warszawy i Gdańska oraz krakowskiego Ruchu Młodzieży Niezależnej. Podczas rozmów ustalono, że obie organizacje dążą do skoordynowania działań młodzieży w skali ogólnopolskiej. Ruch Młodzieży Niezależnej przyłącza się do FMW. Uzgodniono warunki współpracy i wzajemnej pomocy po między regionami. Kraków 2 listopada 1985 („ABC Młodych, 1985, nr 4). Pismo „ABC Młodych” stało się oficjalnym periodykiem FMW Kraków.


Ruch Młodzieży Niezależnej – Szczecin (1985/1986). Powstanie RMN w Szczecinie związane jest z osobą Krzysztofa Wojtasiaka, ucznia Technikum Leśnego w Rzeplinie, gdzie poznał ks. Stanisława Czerwińskiego, który w tym czasie był tam wikarym. W 1984 ks. Stanisław roku poznał K. Wojtasiaka z Markiem Rusakiewiczem z Gorzowa Wlkp., który włączył go w struktury gorzowskiego Ruchu Młodzieży Niezależnej.

Podczas Pierwszej Pieszej Pielgrzymki ze Szczecina na Jasną Górę w VIII 1985 zawiązała się grupa w składzie Wojtek Woźniak, Ewa Woźniak, Robert Naklicki, Tomek Andrysiak, Krzysiek Wojtasiak, Hubert Wojtasiak, która w pierwszym okresie działalności stanowiła trzon szczecińskiego RMN, a potem FMW.

Na przełomie X/XI 1985 do Szczecina przyjechał Marek Rusakiewicz (lider gorzowskiego RMN), który spotkał się z Krzysztofem Wojtasiakiem i zachęcał do powołania w Szczecinie Ruchu Młodzieży Niezależnej. Gorącym zwolennikiem powołania młodzieżowej struktury konspiracyjnej w szczecinie był również Andrzej Ziemiński. Pod koniec 1985 w domu K. Wojtasiaka na ul. Tczewskiej w Dąbiu doszło do spotkania, w którym wzięli udział K. Wojtasiak, Hubert Wojtasiak, Ewa Woźniak, Adam Zadworny, Igor Miłoszowski i na którym zawiązano RMN. Jednak pod tą nazwą organizacja funkcjonowała niedługo. W I 1986, również w mieszkaniu na ul. Tczewskiej w Dąbiu, odbyło się kolejne spotkanie, w którym wzięli udział K. Wojtasiak, Robert Naklicki i przedstawiciel FMW z Warszawy Piotr [nazwisko nieznane] ps. Mały. Jak wspomina R. Naklicki: Mały Piotrek przekonywał nas, aby wejść w struktury ogólnopolskie FMW, ponieważ będzie to się wiązało z dojściem do papieru, bibuły i książek oraz pieniędzy na działalność podziemną. Struktura ogólnopolska ma większe wpływy i większe możliwości dotarcia do władz krajowych Solidarności podziemnej. I wtedy na tym spotkaniu podjęta została decyzja, że zmieniamy RMN na FMW i wchodzimy w struktury ogólnopolskie FMW. Działania opozycyjne zapoczątkowane powołaniem Ruchu Młodzieży Niezależnej w Szczecinie (przekształconego później w Federację Młodzieży Walczącej) to okres, który trwał do IX 1987 i był związany z zakończeniem nauki w szkołach średnich przez R. Naklickiego i K. Wojtasiaka. A. Zadwornego. A. Zadworny po I roku studiów organizował podziemne struktury Niezależnego Zrzeszenia Studentów Uniwersytetu Szczecińskiego (jeszcze na I roku studiów działał w FMW), R. Naklicki włączył się w akcje organizowane przez Ruch Wolność i Pokój (11 IX 1987 złożył do WKU wniosek o służbę zastępczą; w uzasadnieniu odmowa złożenia przysięgi), K. Wojtasiak, studiując na Wydziale Chemii Politechniki Szczecińskiej, współorganizował podziemne struktury NZS Politechniki Szczecińskiej.


Ruch Młodzieży Niezależnej – Zielona Góra (1987-1990). Powstał w latach 1987/1988 dzięki kontaktom grupy młodzieży szkolnej i studenckiej z Zielonej Góry z członkami działającego od 1983 RMN w Gorzowie Wlkp. Jak wspomina Robert Kuraszkiewicz (pełniący w tamtym czasie funkcję przewodniczącego gorzowskiego RMN), współpraca została nawiązana podczas pielgrzymki pieszej do Częstochowy w 1987. Nr „Szańca” przygotowany specjalnie na pielgrzymkę sprawił, że nawiązano kontakt z grupą młodzieży z Zielonej Góry, która włączyła się w kolportaż „Szańca”. W miarę rozwoju struktur Ruchu działalność kolporterska rozszerzona została na inne miasta regionu, jak Gubin, Szprotawa czy Nowa Sól.

Oprócz kolportażu działalność RMN polegała również na organizowaniu Mszy za Ojczyznę, obchodów rocznic patriotycznych i manifestacji, organizowaniu niezależnych projekcji filmowych i akcji ulicznych. Podjęto także na niewielką skalę własną działalność wydawniczą: ulotki okolicznościowe, materiały programowe RMN, pismo „Dryń”.

Przez jego szeregi przewinęło się w ciągu całego okresu działalności ok. 40 osób z Zielonej Góry i okolic. Do czołowych działaczy zielonogórskiego RMN należeli m.in.: Piotr Łysakowski, Artur Zasada, Janusz Opaska, Beata Jencz, Wojciech Rutkiewicz, Robert Pokrzycki.


Ruchu Młodzieży Niezależnej – Międzyrzecz (1988-1990). Akcje w Międzyrzeczu prowadzone przez gorzowski RMN i Ruch Wolność i Pokój w latach 1987-1988 zaowocowały zawiązaniem się międzyrzeckiej grupy Ruchu Młodzieży Niezależnej. Do najbardziej aktywnych działaczy należeli m.in. Małgorzata Augustyniak, Elżbieta Bożek, Hanna Mleczak, Roman Błaszczak, Marek Grządko, Mariusz Mleczak, Jarosław Kubiak i Robert Surowiec. Ze względu na bliskość obu ośrodków i fakt, że znaczna cześć działaczy międzyrzeckiego RMN uczyła się w szkołach średnich Gorzowa, stworzono sprawny kanał kolportażu bibuły (głównie z Gorzowa do Międzyrzecza), a wiele działań wspólnie planowano i wykonywano, m.in. organizowano wspólne akcje ulotkowe, a także marsze i demonstracje protestacyjne przeciwko składowaniu odpadów radioaktywnych w Międzyrzeckim Rejonie Umocnionym.

W późniejszym czasie dzięki pomocy gorzowskiego RMN, który dostarczał sprzęt poligraficzny i szkolił drukarzy, działacze międzyrzeckiego RMN wydali 28 IV 1988 pierwszy nr własnego pisma „Korek” (do VI 1990 ukazało się 20 nr.).

Mimo że strukturalnie międzyrzecki Ruchu Młodzieży Niezależnej był niezależny od gorzowskiego RMN, to wzajemna współpraca między działaczami obu tych organizacji była tak ścisła, że Roman Błaszczak, jeden z międzyrzeckich liderów, został ostatnim przywódcą gorzowskiego RMN.


Ruchu Młodzieży Niezależnej – Dolny Śląsk (1988-1990). Powstanie tej struktury stanowiło formalizację trwającej od dłuższego czasu integracji środowisk opozycji młodzieżowej regionu.

W wyniku zmian politycznych na przełomie 1988/1989 działający od 1985 Międzyszkolny Komitet Oporu, podobnie jak inne organizacje opozycyjne Dolnego Śląska, stanął przed nowymi wyzwaniami, które przynosiły przemiany polityczne w kraju. W gronie działaczy MKO uznano, że należy przygotować organizację do wyjścia z podziemia. Przede wszystkim zmieniono nazwę organizacji z Międzyszkolnego Komitetu Oporu na Międzyszkolny Komitet Uczniowski. Jednocześnie prowadzono rozmowy z innymi organizacjami młodzieżowymi Dolnego Śląska. Postanowiono połączyć te struktury w jedną organizację. Miała być ona reprezentacją całego środowiska młodzieży.

Pomysł powstania tej nowej struktury miał kilka przyczyn. Duża część działaczy szkolnych po prostu wyrosła i trafiła do innych środowisk. Istniała więc duża grupa ludzi „niezagospodarowanych”, a posiadających duże doświadczenie organizacyjne i zainteresowanych działalnością społeczną czy polityczną.

Ostateczne połączenie nastąpiło 3 I 1989. Nową organizację nazwano Ruch Młodzieży Niezależnej Dolny Śląsk. W ramach RMN w Wałbrzychu wydawano pismo „Quo Vadis” (znane są 2 nr, ostatni z 22 XI 1989), natomiast we Wrocławiu pismo „Szkoła”, wcześniej „Szkoła Podziemna” z podtytułem: „Miesięcznik uczniów Dolnego Śląska”. Pismo sygnowane oprócz RMN również przez Międzyszkolny Komitet Oporu, Międzyszkolny Komitet Uczniowski, FMW, Niezależną Unię Młodzieży Szkolnej (ukazywało się 1985 – IV 1989, wydano 61 nr.).

Zbigniew Syska
Hasło ogólnopolskie