Studencki Komitet Solidarności w Krakowie

Z Encyklopedia Solidarności

Wersja robocza.

Studencki Komitet Solidarności. W nocy 14/15 V 1977 organizatorzy „czarnych juwenaliów”, zebrani w mieszkaniu Liliany Batko, podjęli decyzję o założeniu Studenckiego Komitetu Solidarności. Większość przewidywała, że rozpoczęta przez nich i skutecznie przeprowadzona akcja skończy się nieuchronnie represjami, może nawet więzieniem. Uznano również, iż wyzwoloną wśród ludzi odwagę i aktywność należy skupić w postaci jakiejś struktury. Pod deklaracją założycielską, która została ogłoszona 15 V pod Wawelem na zakończenie wieczornego pochodu znalazły się nazwiska i adresy: Andrzeja Balcerka, Joanny Barczyk, Liliany Batko, Wiesława Beka, Małgorzaty Gądkiewicz, Elżbiety Majewskiej, Lesława Maleszki, Józefa Ruszara, Bogusława Sonika, Bronisława Wildsteina.

Działalność krakowskiego SKS-u miała zwykle charakter akcji. Oprócz powielania i kolportażu niezależnych wydawnictw konsekwentnie i w miarę systematycznie prowadzone były jedynie zajęcia samokształceniowe, w tym dla młodzieży szkół średnich. Organizowano również letnie obozu szkoleniowe. Działacze SKS (Ewa Kulik, potem Anna Smolarczyk) prowadzili ponadto bibliotekę wydawnictw niezależnych. SKS zorganizował kilka spektakularnych akcji, takich jak skuteczny protest przeciwko ograniczeniom w wypożyczaniu książek, wprowadzonym przez władze UJ w Bibliotece Jagiellońskiej; ujawnienie przed opinią publiczną w Polsce i w świecie kompromitujących przepisów, z przyczyn politycznych ograniczających dostęp do niektórych publikacji w tej samej bibliotece; kolportaż ulotek, adresowanych do środowiska studenckiego; zbierania podpisów pod petycjami w obronie więźniów politycznych, w obronie represjonowanych kolegów (np. Ziemowita Pochitonowa, studenta IV roku Akademii Rolniczej, relegowanego z uczelni pod pretekstem nie zaliczenia ćwiczeń z jęz angielskiego a w rzeczywistości za występowanie w roli jednego z rzeczników SKS), a także przeciwko szykanom przez władze administracyjne i milicję poznańskiego Teatru Ósmego Dnia.

Jesienią 1977 ukazał się pierwszy numer wydawanego poza zasięgiem cenzury czasopisma „Indeks” – w założeniu wspólnego pisma Studenckich Komitetów Solidarności z różnych ośrodków akademickich. Początkowo redakcję „Indeksu” tworzyli: z Warszawy Jan Ajzner, Urszula Doroszewska, Ludwik Dorn, Sergiusz Kowalski; z Krakowa Lesław Maleszka, Tomasz Schoen i Bronisław Wildstein; z Łodzi Paweł Spodenkiewicz, zaś od numeru 3/4 z 1977 również studenci wrocławscy Marek Zybura i Jerzy Filak. Po rocznej przerwie, spowodowanej kłopotami organizacyjnymi, w początkach 1979 roku wydany został w Krakowie piąty numer „Indeksu”, już w całości z tylko krakowską redakcją. Ostatni, podwójny 7/8 numer ukazał się latem 1980.

W V 1978 w Krakowie pojawił się „Sygnał”, kolejne wydawane przez środowisko SKS-u niezależne czasopismo studenckie. Do lata 1980 roku ukazało się dziewięć numerów tego pisma; nakład ostatniego numeru został niemal w całości przechwycony przez służbę bezpieczeństwa.

W VIII 1980 działacze SKS-ów czynnie wspomagali strajkujących robotników Wybrzeża. Dotarli do Stoczni Gdańskiej im. Lenina i tam organizowali poligrafię. Byli łącznikami strajkujących z resztą kraju, np. Ewa Kulik z krakowskiego SKS, doskonale znająca język angielski, przebywała cały czas w Warszawie w mieszkaniu Jacka Kuronia, pełniąc rolę rzecznika prasowego wobec dzwoniących z całego świata dziennikarzy. SB wielu z nich aresztowała i przetrzymywała w więzieniu 48 godzin, niektórych wielokrotnie. Wszystkie aresztowane lub zatrzymane osoby wyszły na wolność 1 IX 1980. Oni i pozostali dotąd na wolności działacze zajęli się natychmiast drukowaniem i kolportażem tekstów Porozumień Gdańskich oraz instrukcji o sposobie zakładania niezależnych związków zawodowych. Utworzyli punkty informacyjno-konsultacyjne dla osób które chciały zakładać związki zawodowe. W tym celu prowadzono także w zakładach pracy bezpośrednie rozmowy z robotnikami. Ponadto krakowscy działacze SKS czynnie wspomagali studentów przy powoływaniu i organizacji NZS.

Celem zabezpieczenia operacyjnego osób i środowisk skupionych wokół SKS-u SB prowadziła na szczeblu centralnym (MSW) Sprawę Operacyjnego Rozpracowania o kryptonimie „Wasale”. Podobne działania prowadzano w poszczególnych Komendach Wojewódzkich MO. W Krakowie SB prowadziła przeciwko działaczom SKS-u kilka spraw grupowych m.in. o kryptonimach: „Alfa”, „Niepoprawni”, „Adam”, „Beta”, „Gama”, „Delta”. Wiele osób z tego środowiska było ponadto kontrolowanych w ramach tzw. kwestionariuszy ewidencyjnych (KE).

Ewa Zając