TL-1981/12

Z Encyklopedia Solidarności

Kalendarium grudzień 1981

1-4

  • W Moskwie odbywa się posiedzenie Komitetu Ministrów Obrony państw stron Układu Warszawskiego, na którym omawiana jest sytuacja w Polsce.

2

  • O godz. 10.15 jednostki specjalne MO dokonują przy użyciu helikopterów i sprzętu bojowego pacyfikacji strajku w Wyższej Oficerskiej Szkole Pożarnictwa w Warszawie. Studenci zostają przewiezieni autokarami na dworce PKP z poleceniem wyjechania do domów. Zatrzymani zostają przebywający na terenie Szkoły: wiceprzewodniczący Zarządu Regionu Mazowsze Seweryn Jaworski i członek ZR Marek Hołuszko, pobito Krystynę Kolasińską (członka KS). Grupa 229 studentów WOSP kontynuowała strajk na Politechnice Warszawskiej do 6 XII 1981.
  • Kierownik Sztabu MSW gen. Bogusław Stachura ogłasza stan podwyższonej gotowości do działań sił i środków resortu spraw wewnętrznych. ZOMO, kadra dowódcza i słuchacze szkół resortu zostają skoszarowani.

3

  • W Radomiu obraduje Prezydium Komisji Krajowej i przewodniczący Zarządów Regionów NSZZ „Solidarność”. Spotkanie ujawnia radykalizację postaw, także Lecha Wałęsy. Pojawiają się głosy o wotum nieufności dla rządu, wezwania do podjęcia konfrontacji, ogłoszenia 24-godzinnego strajku w wypadku udzielenia rządowi przez Sejm nadzwyczajnych uprawnień, a strajku powszechnego w wypadku zastosowania przez rząd środków nadzwyczajnych. Zebrani przyjęli Stanowisko, w którym stwierdzają:

1. Władze partyjno-państwowe wykorzystały negocjacje ze Związkiem oraz ideę porozumienia narodowego dla wprowadzenia społeczeństwa w błąd.

  • W przeddzień święta Barbórki, podczas centralnej akademii w Dąbrowie Górniczej gen. Wojciech Jaruzelski mówi: […] od zdolności do narodowego porozumienia nigdy jeszcze nie zależało tak wiele [...]. Potrzebę porozumienia narodowego wyrażają dziś miliony Polaków [...]. Raz jeszcze potwierdza się surowa prawda, że kto w tym kraju występuje przeciw socjalizmowi, ten występuje przeciw Polsce, naraża na szkodę jej bezpieczeństwo, zagraża podstawowym interesom narodu. Z tymi siłami porozumienia nie szukamy [...].

3-4

  • Prymas Polski kard. Józef Glemp spotyka się z Lechem Wałęsą.

3-6

  • W Krakowie obraduje I Krajowy Zjazd Delegatów NSZZ „Solidarność” Indywidualnego Rzemiosła. Zjazd wybiera statutowe władze i uchwala program działania. Przewodniczącym Krajowej Komisji Koordynacyjnej zostaje Józef Smolicki z Podbeskidzia. Rzemieślnicy postulują zrównanie z przedsiębiorstwami państwowymi w przydziałach surowców, a dla eksporterów - zniesienie obowiązkowego pośrednictwa centrali handlu zagranicznego oraz przymusowej wymiany dewiz na złotówki, zniesienie ograniczeń takich jak limit zatrudnienia, protestują przeciwko dowolności władz terenowych w interpretacji przepisów prawa, żądają zaniechania szykan i represji podatkowych (tzw. domiarów), a także prawa do przechowywania paszportu w domu.

4

  • Członkowie Zarządu Regionu Dolny Śląsk Józef Pinior i Stanisław Huskowski wypłacają z konta ZR 80 mln zł, po czym pieniądze deponują we Wrocławskiej Kurii Metropolitalnej u kard. Henryka Gulbinowicza. Po 13 XII dysponentem pieniędzy był przewodniczący Regionalnego Komitetu Strajkowego Dolny Śląsk; środki te służyły organizacji struktur podziemnych i pomocy represjonowanym.

5

  • Obraduje Biuro Polityczne KC PZPR, na którym jednomyślnie zostaje podjęta decyzja o wprowadzeniu stanu wojennego. Biuro Polityczne upoważnia gen. Wojciecha Jaruzelskiego do samodzielnego zdecydowania o jego terminie.
  • Hieronim Kubiak: Strajk generalny – jeśli nastąpi, nie będziemy w stanie wytrzymać długo. Dlatego uważam, że moment ogłoszenia strajku generalnego musi być momentem sięgnięcia do praw konstytucyjnych państwa i ogłoszenia stanu wojny.
    Józef Czyrek: Wielkie kryzysy w historii nie były rozwiązywane przez rozszerzenie demokracji, a przez nadzwyczajne umacnianie władzy, wprowadzanie dyktatury.
    Gen. Wojciech Jaruzelski: Jest to potworna, makabryczna kompromitacja dla partii, że po 36 latach sprawowania władzy trzeba jej bronić siłą milicyjną. Ale przed nami nie ma już nic. Trzeba być przygotowanym do podjęcia decyzji, która pozwoli uratować to, co podstawowe.

5-6

  • W Warszawie obraduje II Walne Zebranie Delegatów NSZZ „Solidarność” Regionu Mazowsze. Zebrani uchwalają m.in. przeprowadzenie na pl. Zwycięstwa (obecnie pl. Józefa Piłsudskiego) w Warszawie 17 XII wiecu protestacyjnego przeciw próbie uchwalenia nadzwyczajnych pełnomocnictw dla rządu.
  • W nocy na murach okalających Stocznię im Komuny Paryskiej w Gdyni pojawiają się napisy m.in.: „Śmierć komunistom”, „Pogrom partii to nasz cel – stoczniowcy”. Prezydium Komitetu Zakładowego uznaje je za prowokację, a członkowie „Solidarności” pomagają straży przemysłowej w ich zamalowaniu.

6

  • Konferencja Episkopatu Polski wystosowuje pismo do Marszałka Sejmu w sprawie projektu ustawy o nadzwyczajnych pełnomocnictwach dla rządu umożliwiających daleko idące ograniczenia praw obywatelskich:

[…] Kościół wyraża głęboką troskę i obawę, że uchwalenie przez Sejm wspomnianej wyżej ustawy zakłóci spokój wewnętrzny, zerwie z trudem zawiązujące się nici porozumienia i wywoła groźny konflikt społeczny. […] W tej chwili nie grożą szerokie działania strajkowe. Wydanie właśnie teraz antystrajkowej ustawy doprowadziłoby do fali strajków o zasięgu i konsekwencjach trudnych do przewidzenia. Kościół […] ostrzega Sejm PRL przed podjęciem decyzji, która w sposób tragiczny zaważyłaby na losach kraju.[…]

  • W Olkuszu w trakcie rozlepiania plakatów przez członków „Solidarności” grupa funkcjonariuszy MO i SB próbuje pobić i zatrzymać plakatujących. W wyniku postawy przypadkowych przechodniów funkcjonariusze odstępują od interwencji.

7

  • W Gliwicach funkcjonariusze MO zatrzymują kilkunastu studentów rozklejających ulotki i plakaty. Materiały zarekwirowano, zatrzymanych po kilku godzinach zwolniono.

8

  • Odbywa się posiedzenie Sekretariatu KC PZPR. Z tajnego stenogramu:

Gen. Bogusław Stachura: „Solidarność” ma w zakładach duży potencjał bojówkarski i są sygnały, że posiadają broń, materiały wybuchowe, ale tego nie stwierdziliśmy.
Włodzimierz Mokrzyszczak: Należy znaleźć magazyny broni „Solidarności”, sfotografować je i pokazać opinii publicznej.

9

  • Delegacja „Solidarności” z Lechem Wałęsą zostaje przyjęta przez prymasa kard. Józefa Glempa.

10

  • W Moskwie obraduje BP KC KPZR.

Jurij Andropow: […] Nie możemy ryzykować. Nie zamierzamy wprowadzać wojsk do Polski. Nie wiem, jak rozstrzygnie się sprawa, ale nawet jeśli Polska dostanie się pod władzę „Solidarności”, to będzie to tylko tyle. […] Jeśli zaś przeciw ZSRR zwrócą się kraje kapitalistyczne, które już zawarły między sobą w tej sprawie porozumienie, opatrzone rozmaitymi ekonomicznymi i politycznymi sankcjami, będzie to dla nas bardzo niebezpieczne. Musimy troszczyć się o nasz kraj, o wzmocnienie Związku Radzieckiego. To dla nas sprawa najważniejsza. […]

  • Godz. 16.30 – marsz. Wiktor Kulikow notuje w swoim „dzienniku czynności”, że ambasador [ZSRS w Polsce] Boris Aristow poinformował: Na polecenie Jaruzelskiego dzwonił Milewski i postawił pytania: 1) Prosimy, aby przyjechał do nas ktoś z przywództwa partii. Kto i kiedy? 2) Wydać oświadczenie popierające nas. […] 3) czy możemy liczyć na pomoc ZSRR po linii wojskowej (uzupełniające wprowadzenie wojsk)? 4) Jakie kroki w sprawie okazania pomocy gospodarczej? Odpowiedzi przekazał Aristowi Rusakow: 1) Nikt nie przyjedzie. 2) działania zostaną podjęte. 3) Wojsk nie wprowadzimy. 4) Odpowiedź przygotowuje Bajbakow.
  • Po uzyskaniu zapewnień Ogólnopolskiej Konferencji Rektorów Wyższych Uczelni, że ta doprowadzi do uchwalenia nowej ustawy o szkolnictwie wyższym, NZS kończy ogólnopolski strajk solidarnościowy ze studentami WSI w Radomiu.
  • W Katowicach odbywają się uroczyste obchody Światowego Dnia Międzynarodowych Paktów Praw Człowieka i Obywatela: Regionalny Komitet Obrony Więzionych za Przekonania zorganizował marsz w obronie więźniów politycznych, w którym bierze udział kilkaset osób.
  • Zarząd Regionu Śląsko-Dąbrowskiego wydaje instrukcję na wypadek ogłoszenia strajku ostrzegawczego i generalnego. W Regionie powoływane są Tajne Komisje Zakładowe na wypadek aresztowań zakładowych władz statutowych. Miejskie Komisje Koordynacyjne pełnią całodobowe dyżury w swych siedzibach.

11

  • W Warszawie w Teatrze Dramatycznym rozpoczyna się, zaplanowany na 3 dni, Kongres Kultury Polskiej, zorganizowany z inicjatywy Komitetu Porozumiewawczego Stowarzyszeń Twórczych i Naukowych, reprezentującego 36 związków i stowarzyszeń twórczych. W Kongresie uczestniczy 400 najwybitniejszych przedstawicieli świata kultury i nauk humanistycznych, a także goście z zagranicy: polscy twórcy, uczeni i wydawcy działający na emigracji. Jan Józef Szczepański określi później Kongres jako koncert orkiestry na pokładzie Titanica.
  • Krzysztof Czabański pisze w ostatnim przed 13 XII, 37. numerze „Tygodnika Solidarność”: […] Władza może pokazać swoje zdecydowanie. Na skrzyżowaniach staną czołgi, patrole policyjne i wojskowe wyroją się na ulicach. Ale karabin nie zastąpi reformy gospodarczej ani nie zapełni pustych półek w sklepach. Karabin w ogóle niczego sensownego nie załatwi. […]
  • Z tajnych dokumentów MSW:

Godz. 9.40 – Szyfrogram do zastępców komendantów wojewódzkich MO o podjęciu aktywnej kontroli najważniejszych figurantów objętych akcją „Jodła”. Naczelnik Wydziału Śledczego KS MO ppłk Adam Adamski do Wydziału III-A-I KSMO w Warszawie: Uprzejmie informuję, że niżej wymienieni pracownicy Waszego wydziału realizować będą jako kierownicy grup [internowanie] następujących figurantów. [tu wykaz 33 par: internowany i szef grupy internującej] […] Proszę o natychmiastowe sprawdzenie dojścia do w/wym. adresów zamieszkania figurantów po dokonaniu ich lustracji w godzinach nocnych.

  • W „dzienniku czynności” marsz. Wiktora Kulikowa zapisana zostaje rozmowa z gen. Florianem Siwickim:

F. Siwicki: […] Nie możemy iść na awanturę, jeśli towarzysze radzieccy nas nie wspomogą. […] Jasno oceniamy położenie i jeśli nie będzie pol[itycznego], gosp[odarczego] i wojsk[owego] wsparcia ze strony ZSRR, to nasz kraj może być stracony [dla Układu Warszawskiego].
W. Kulikow: Macie siły i wiecie o tym. Stan wojenny jest dobrze przygotowany i nie trzeba mówić o żadnej awanturze. […] Dlaczego powstało pytanie o pomocy wojskowej?

11-12

  • W Gdańsku obraduje KK NSZZ „Solidarność”. Statutowe władze Związku potwierdzają Stanowisko sformułowane podczas obrad KK w Radomiu. Z oświadczenia: […] Do rozmów z rządem na temat porozumienia narodowego możemy przystąpić z chwilą, gdy władze wyrzekną się planów działania przemocą przeciw narodowi, grożenia konfrontacją i przyjmą za podstawę negocjacji minimalne warunki określone w uchwale radomskiej. […] Obrady kończą się ok. 23.00

12

  • W Warszawie powołana zostaje przez Prymasa Polski kard. Józefa Glempa na okres 3-letni Prymasowska Rada Społeczna (organ informacyjno-doradczy, złożony z osób świeckich – uczonych, działaczy społecznych, twórców kultury). Przewodniczącym zostaje prof. Stanisław Stomma.
  • W gabinecie premiera na porannej naradzie zbiera się grono najbliższych współpracowników gen. Wojciecha Jaruzelskiego. Wszyscy obecni uznają, że stan wojenny jest konieczny i trzeba go wprowadzić bezzwłocznie.
  • Godz. 14.00 – gen. Wojciecha Jaruzelski podejmuje decyzję o wprowadzeniu stanu wojennego.
  • Godz. 16.00 – sztab MSW przekazuje Komendom Wojewódzkim MO szyfrogram zaczynający się od słów: „Ogłaszam hasło «Synchronizacja»”, co oznacza rozkaz rozpoczęcia działań resortu.
  • Godz. 18.00 – na posiedzeniu Sztabu Generalnego LWP konstytuuje się Wojskowa Rada Ocalenia Narodowego w składzie: przewodniczący gen. armii Wojciech Jaruzelski, gen. dywizji Józef Baryła (wiceminister obrony narodowej), płk Kazimierz Garbacik, ppłk Mirosław Hermaszewski, gen. dywizji Tadeusz Hupałowski (minister administracji gospodarki terenowej i ochrony środowiska), admirał Ludwik Janczyszyn (dowódca Marynarki Wojennej), gen. brygady Michał Janiszewski (szef Urzędu Rady Ministrów), gen. brygady Jerzy Jarosz (dowódca 1. Warszawskiej Dywizji Zmechanizowanej), gen. dywizji Czesław Kiszczak (minister spraw wewnętrznych), gen. dywizji Tadeusz Krepski (dowódca Wojsk Lotniczych), płk Roman Leś, gen. dywizji Longin Łozowicki (dowódca Wojsk Obrony Powietrznej Kraju), płk Tadeusz Makarewicz, gen. broni Eugeniusz Molczyk (wiceminister obrony narodowej), gen. dywizji Włodzimierz Oliwa (dowódca Warszawskiego Okręgu Wojskowego), gen. dywizji Czesław Piotrowski (minister górnictwa i energetyki), gen. dywizji Henryk Rapacewicz (dowódca Śląskiego Okręgu Wojskowego), gen. dywizji Florian Siwicki (zastępca członka Biura Politycznego KC PZPR, wiceminister obrony narodowej), gen. broni Tadeusz Tuczapski (wiceminister obrony narodowej), gen. dywizji Józef Użycki (dowódca Pomorskiego Okręgu Wojskowego), ppłk Jerzy Włosiński, gen. dywizji Zygmunt Zieliński (szef Departamentu Kadr Ministerstwa Obrony Narodowej). Niektórzy, nieobecni na spotkaniu, o udziale w WRON dowiedzą się z obwieszczeń.
  • Do sali obrad Komisji Krajowej „Solidarności” w Gdańsku z wielu regionów nadchodzą informacje o przemieszczaniu się kolumn wojska i milicji.
  • Godz. 20.00 – łącznik od Adama Hołysza, kapitana SB współpracującego z opozycją demokratyczną od grudnia 1978 roku, przekazuje Komisji Krajowej sygnał o wprowadzeniu stanu wojennego; powiadomieni nie reagują.
  • Wieczorem rozpoczyna się operacja wprowadzenia stanu wojennego, w której użytych zostaje ok. 80 tys. żołnierzy Wojska Polskiego, 30 tys. funkcjonariuszy Milicji Obywatelskiej i Służby Bezpieczeństwa, 1750 czołgów, 1400 pojazdów opancerzonych, 500 wozów bojowych piechoty oraz ponad 9 tys. samochodów.
  • Od ok. 23.00 w całej Polsce rozpoczynają się internowania (operacja „Jodła”) i pozostałe zaplanowane akcje MSW.
  • Centralny Zarząd Zakładów Karnych Ministerstwa Sprawiedliwości zarządzeniem nr 50/81 utworzył 46 ośrodków odosobnienia – internowania. Ośrodki utworzono w zakładach karnych: w Bydgoszczy-Fordonie, Cieszynie, Gębarzewie k. Gniezna, Głogowie, Goleniowie, Grodkowie, Hrubieszowie, Iławie, Jastrzębiu-Szerokiej, Kamieniu Pomorskim, Kamiennej Górze, Kielcach-Piaskach, Krasnymstawie, Kwidzynie, Lublinie, Lublińcu, Łęczycy, Łowiczu, Miechowicach k. Bytomia, Mielęcinie k. Włocławka, Nowym Łupkowie, Nowym Wiśniczu, Nysie, Ostrowie Wlkp., Piotrkowie Trybunalskim, Potulicach, Raciborzu, Sieradzu, Strzebielinku k. Wejherowa, Strzelcach Opolskich, Uhercach, Warszawie-Białołęce i Olszynce Grochowskiej, Wierzchowie, Włodawie, Wrocławiu, Wronkach, Zabrzu-Zaborzu, Załężu k. Rzeszowa; w aresztach śledczych: w Bytomiu i Opolu, areszcie KW MO w Katowicach; ponadto: w ośrodku wczasowym Gniewko w Darłówku, ośrodku wypoczynkowym Komitetu ds. Radia i Telewizji w Gołdapi, w ośrodku wypoczynkowym Silesiana w Kokotku k. Tarnowskich Gór i wojskowym domu wczasowym w Jaworzu.

13

  • Ok. godz. 1.00 zebrana na nadzwyczajnym posiedzeniu Rada Państwa formalnie zatwierdza przygotowane przez wojskowych dekrety, w tym o wprowadzeniu w Polsce stanu wojennego (1 głos przeciw oddaje Ryszard Reiff). Dekret zawiesza działalność NSZZ „Solidarność” i innych związków zawodowych oraz wszystkich organizacji (prócz PZPR) i stowarzyszeń; zakazuje wszelkiego rodzaju zgromadzeń z wyjątkiem obrzędów i nabożeństw religijnych; rozpowszechniania wydawnictw, publikacji i informacji; zakazuje strajków oraz akcji protestacyjnych (pod karą od 5 do 10 lat więzienia); wprowadza godzinę milicyjną (od 22.00 do 6.00); zakazuje przebywania bez zezwolenia poza miejscem zamieszkania dłużej niż 48 godz. i przebywania bez zezwolenia w strefie nadgranicznej. Wprowadza cenzurę korespondencji i blokadę połączeń telekomunikacyjnych. Wstrzymane zostają wyjazdy obywateli polskich za granicę, a ich konta dewizowe zablokowane. Przerwana zostaje nauka w szkołach (do 3 I 1982) i na uczelniach (do odwołania). Przestają ukazywać się gazety – z wyjątkiem „Trybuny Ludu”, „Żołnierza Wolności” i kilku lokalnych organów PZPR.
  • Wojsko przejmuje obiekty Radia i Telewizji (operacja „Azalia”). O godz. 6.00 I program Radia nadaje, powtarzane później wielokrotnie, przemówienie gen. Wojciecha Jaruzelskiego. Telewizja rozpoczyna emisję programu o godz. 12.00, spikerzy występują w mundurach.
  • Władze rozwiązują obradujący w Warszawie od 11 XII Kongres Kultury Polskiej.
  • Jednostki graniczne CSRS i NRD blokują przejścia graniczne z Polską.
  • Na konferencji rzecznik prasowy rządu Jerzy Urban stwierdza: [...] jak na polski standard, w kraju panuje spokój, [...] wszyscy internowani są cali i zdrowi, [...] Lech Wałęsa nie jest internowany, przebywa w Warszawie i traktowany jest z całym szacunkiem należnym przewodniczącemu „Solidarności”. [...]
  • Czarnorynkowy kurs dolara wzrasta z 480-520 zł do 1500-1600 zł.
  • W nocy siły MO i ZOMO zajmują siedziby wszystkich Zarządów Regionów „Solidarności”, rekwirują wszelki sprzęt i dokumenty, niejednokrotnie demolując pomieszczenia.
  • W Warszawie, tuż po północy, do siedziby Zarządu Regionu Mazowsze wkracza 300 funkcjonariuszy MO i ZOMO. Zatrzymanych zostaje 8 osób, rekwizycji podlega 125 477 zł, sprzęt techniczny i 28 worków dokumentów, następnie funkcjonariusze demolują pomieszczenia. Od wczesnych godzin rannych przed siedzibą ZR gromadzą się ludzie. Demonstracje trzykrotnie pacyfikuje ZOMO, ostatni raz o godz. 19.30.
  • W Gdańsku ok. godz. 1.15 oddziały ZOMO w sile ok. 400 funkcjonariuszy pacyfikują siedzibę Komisji Krajowej „Solidarności” i Zarządu Regionu Gdańsk. Po odcięciu prądu i sforsowaniu krat milicja zatrzymuje przebywających w siedzibie KK działaczy, wywożenie sprzętów i dokumentów trwa do godz. 5.00.
  • W Katowicach pracownicy i działacze Związku próbują stawić opór atakującym funkcjonariuszom, używając między innymi gaśnic. Rezygnują po wrzuceniu do budynku petardy z gazem łzawiącym. Zatrzymanych zostaje ok. 30 osób.
  • W Łodzi podczas demonstracji przed siedzibą Zarządu Regionu przewodniczący Andrzej Słowik i wiceprzewodniczący Jerzy Kropiwnicki wzywają do strajku powszechnego. Po godz. 13.00 ZOMO wdziera się do budynku i aresztuje członków ZR.
  • W Porcie Gdańskim powstaje Krajowy Komitet Strajkowy w składzie: Mirosław Krupiński (przewodniczący), Eugeniusz Szumiejko, Jan Waszkiewicz, Andrzej Konarski, Aleksander Przygodziński, Antoni Macierewicz. KKS ogłasza strajk generalny w całym kraju, żądając odwołania stanu wojennego i uwolnienia wszystkich aresztowanych. 15 XII przenosi się na teren Stoczni Gdańskiej im. Lenina. Podczas pacyfikacji Stoczni 16 XII wszyscy członkowie KKS zostają aresztowani.
  • Na terenie Stoczni Gdańskiej im. Lenina tworzy się Regionalny Komitet Strajkowy w składzie: Stanisław Fudakowski (przewodniczący), Lesław Buczkowski, Krzysztof Dowgiałło, Jerzy Gawęda, Marian Miąstkowski, Szymon Pawlicki i Alojzy Szablewski, wspierają ich Bogdan i Józef Borusewiczowie. Podczas pacyfikacji Stoczni 16 XII tylko B. Borusewiczowi udaje się uniknąć aresztowania.
  • We Wrocławiu powstaje Regionalny Komitet Strajkowy w składzie: Władysław Frasyniuk (przewodniczący), Piotr Bednarz, Jerzy Darmochwał, Edward Granic, Hubert Hanusiak, Tadeusz Jakubowski, Władysław Ożarowski, Józef Pinior, Czesław Stawicki, Ryszard Turko, Leszek Żołyniak. W przeciwieństwie do reszty kraju wrocławski RKS stara się koordynować akcje protestacyjne.
  • Prymas Polski kard. Józef Glemp wygłasza w warszawskiej katedrze św. Jana kazanie, w którym apeluje o zachowanie spokoju i rozsądku, o niepodejmowanie – w imię wartości, jaką jest życie ludzkie – walki Polaka przeciwko Polakowi. Zapowiada też interwencję przedstawicieli Kościoła w sprawie niesłusznie zatrzymanych, chorych, ojców rodzin itp.
  • Ojciec Święty Jan Paweł II po modlitwie Anioł Pański mówi: […] Przypominam to, co powiedziałem we wrześniu: nie może być przelana polska krew, bo zbyt wiele jej wylano, zwłaszcza czasu ostatniej wojny. Trzeba uczynić wszystko, aby w pokoju budować przyszłość Ojczyzny. […]
  • W warszawskim szpitalu na wiadomość o wprowadzeniu stanu wojennego popełnia samobójstwo były żołnierz AK, dziennikarz i publicysta Jerzy Zieleński (w XI 1981 Zarząd Regionu Mazowsze powierzył mu funkcję redaktora nacz. mającego powstać „Tygodnika Mazowsze”).

13-28

  • Strajki żądające odwołania stanu wojennego i uwolnienia wszystkich aresztowanych rozpoczynają się już w niedzielę 13 XII; według oficjalnych danych obejmują ok. 250 zakładów. Większość wygasa prawie natychmiast po pojawieniu się komisarzy wojskowych i prokuratorów. Ich groźby – dyscyplinarnego zwolnienia z pracy i wieloletniego więzienia dla uczestników protestów – wzmaga demonstracja siły oddziałów ZOMO i Wojska Polskiego. Zostają one użyte do pacyfikacji strajków tylko w 40 zakładach pracy. 16 XII w całym kraju jest już zaledwie kilkanaście odizolowanych punktów oporu. Tego dnia następuje ostateczna pacyfikacja kolebki „Solidarności” - Stoczni Gdańskiej im. Lenina. Najtragiczniejsze skutki przynosi pacyfikacja strajku w Kopalni Węgla Kamiennego Wujek w Katowicach, gdzie zostaje zabitych 9 górników. Po tym tragicznym wydarzeniu strajkują już tylko nieliczne zakłady. 23 XII następuje pacyfikacja Huty Katowice, górnicy KWK Ziemowit sami opuszczają kopalnię, 28 XII na powierzchnię wyjeżdżają ostatni strajkujący pod ziemią - górnicy KWK Piast.

Największe strajki grudniowe:

  • Uniwersytet Łódzki (13-15) Strajk okupacyjny studentów na Wydziale Prawa szturm na budynki uczelni i pacyfikacja przez ZOMO.
  • Stocznia Gdańska im. Lenina (13-16) W nocy 12/13 XII ZOMO po raz pierwszy wkracza na teren Stoczni i zatrzymuje przebywających tam ludzi. Od rana pod legendarną bramą nr 2 gromadzą się mieszkańcy Gdańska, a do Stoczni zaczynają przychodzić pracownicy rannej zmiany. Strajk podejmuje ok. 7 tys. osób. W nocy 14/15 XII o godz. 0.15 rozpoczyna się druga akcja pacyfikacyjna, zatrzymania obejmują 51 osób, z czego 9 zostaje internowanych. Po opuszczeniu Stoczni przez siły „porządkowe” na teren zakładu przedostaje się ok. 600-700 osób. 16 XII o godz. 1.00 w nocy oddziały ZOMO dokonują ostatecznej pacyfikacji. Zatrzymani zostają przywódcy strajku (poza B. Borusewiczem, któremu udaje się ukryć), zakład zostaje otoczony transporterami opancerzonymi i czołgami. W wyniku zwolnień pracę w Stoczni traci ok. 1500 pracowników.
  • Wytwórnia Sprzętu Komunikacyjnego w Świdniku (13-16) Strajk podejmuje ok. 5000 osób. Przewodniczącym Komitetu Strajkowego zostaje Stanisław Pietruszewski, od trzeciego dnia strajku - Andrzej Sokołowski. W nocy 15/16 XII oddziały ZOMO przeprowadzają brutalną pacyfikację, biją pałkami odurzonych świecami dymnymi i gazem łzawiącym bezbronnych ludzi. Zatrzymanych zostaje 40 osób. Zakłady zostają zmilitaryzowane, starszych pracowników przenosi się na rentę lub emeryturę.
  • Kopalnia Węgla Kamiennego Wujek w Katowicach (13-16) Przewodniczącym Komitetu Strajkowego zostaje Stanisław Płatek. KS żąda: uwolnienia przewodniczącego Komisji Zakładowej „S” Jana Ludwiczaka, odwołania stanu wojennego, przywrócenia działalności Związku i realizacji Porozumień Jastrzębskich. Rano 16 XII ZOMO rozpoczyna atak, ostrzeliwując kopalnię środkami chemicznymi. Na teren zakładu, po staranowaniu muru, wjeżdża czołg. Dochodzi do starć wręcz. Około godz. 12.00 do akcji włącza się helikopter, następuje ostrzał ślepymi nabojami z dział czołgowych. Gdy wydaje się, że mimo to atak został odparty, na teren kopalni wkracza pluton specjalny ZOMO i z bezpośredniej odległości otwiera ogień z broni maszynowej. Na miejscu ginie 7 górników: Józef Czekalski, Krzysztof Giza, Ryszard Gzik, Bogusław Kopczak, Andrzej Pełka, Zbigniew Wilk, Zenon Zając, w następnych dniach w szpitalu umierają Joachim Gnida i Jan Stawisiński; rannych zostaje 21 górników, m.in. przewodniczący KS.
  • Huta im. Lenina w Nowej Hucie (13-17) Strajk podejmuje ok. 8 tys. osób. Na czele Komitetu Strajkowego staje Mieczysław Gil. 14 XII ukazuje się 1. numer niezależnego pisma „Hutnik”, wówczas jako gazetki strajkowej (po pacyfikacji strajku zespół pod redakcją Wojciecha Marchewczyka kontynuował wydawanie „Hutnika” jako tygodnika). W nocy z 16 na 17 XII następuje atak oddziałów ZOMO i wojska. Bramy zostają rozbite czołgami, pacyfikowane są po kolei wydziały Huty; studenci, którzy przyłączyli się do strajku, zostają brutalnie pobici. Zatrzymania obejmują 80 osób.
  • Stocznia Szczecińska im. Adolfa Warskiego (13-18) Strajkuje ok. 9 tys. stoczniowców. Na czele Regionalnego Komitetu Strajkowego staje Mieczysław Ustasik, wiceprzewodniczący ZR. W skład RKS wchodzą też Andrzej Milczanowski, prawnik, doradca ZR i faktyczny przywódca strajku, Ryszard Drewniak, Tadeusz Lichota, Stefan Niewiadomski oraz Ewaryst Waligórski - członek Prezydium ZR. MKS ogłasza strajk generalny w regionie, żąda odwołania stanu wojennego i zwolnienia wszystkich zatrzymanych działaczy „Solidarności”. W nocy 13/14 XII Stocznię otaczają oddziały ZOMO i Wojska Polskiego – kilkadziesiąt czołgów i pojazdów opancerzonych. Od strony Odry blokadę rozpoczynają barki desantowe. Przed Stocznią stoją też wozy sanitarne i karetki pogotowia. Przydział amunicji dla żołnierzy wynosi po dwa magazynki amunicji ostrej i jeden amunicji ślepej. 15 XII o godz. 1.00 w nocy oddziały ZOMO przeprowadzają pacyfikację. Zatrzymanych zostaje kilkadziesiąt osób. W następnych dniach robotnicy nie podejmują pracy lub stosują strajk włoski. 18 XII władze zamykają Stocznię na 2 tygodnie, zwolnionych z pracy zostaje ok. 1015 pracowników.
  • Zakłady Rafineryjne w Gdańsku (13-18) 18 XII ZOMO pacyfikuje zakład, bijąc i zakuwając w kajdanki strajkujących.
  • Zakłady Azotowe w Puławach (13-19) 19 XII ZOMO pacyfikuje zakład, SB aresztuje 20 osób.
  • Port Gdański (13-20) Powołano Komitet Strajkowy w składzie: Stanisław Jarosz (przewodniczący), Antoni Grabarczyk, Jan Hałas, Andrzej Michałowski, Leszek Świtek i Andrzej Urbański. KS otacza zakład cysternami z ropą i benzyną oraz wagonami z siarką, przykrytą słomą nasączoną benzyną, i grozi, że w razie ataku ZOMO cysterny i wagony zostaną podpalone. 19 XII Port zostaje zaatakowany od strony morza przez Marynarkę Wojenną. Po uzyskaniu przez KS gwarancji bezpieczeństwa strajk zostaje rozwiązany.
  • Kopalnia Węgla Kamiennego Anna w Pszowie (13-20) Komisarz wojskowy Kopalni, chcąc zdementować informacje o „krwawej” pacyfikacji w KWK Jastrzębie, zgadza się na wyjazd delegacji strajkujących do tej kopalni. W wyniku relacji delegatów potwierdzającej użycie siły w Jastrzębiu, górnicy Anny zjeżdżają pod ziemię, aby tam kontynuować strajk. 102 pozostających na dole Kopalni górników kończy protest 20 XII. Jeden z przywódców, Marcin Dzierżawa, został ukarany przez Kolegium ds. Wykroczeń karą grzywny.
  • Huta Katowice w Dąbrowie Górniczej (13-23) Strajk rozpoczyna ok. 8 tys. pracowników. Przewodniczącym Komitetu Strajkowego zostaje Antoni Kusznier. 14 XII na teren Huty wjeżdżają czołgi, transportery opancerzone i okratowane osinobusy. Gdy po zdobyciu i zniszczeniu pomieszczeń biurowych oddziały ZOMO opuszczają zakład, strajkujący ponownie barykadują Hutę, zaspawując bramy, i powołują siły porządkowe, których zadaniem jest obrona zakładu przed kolejnym szturmem. KS przekształca się w Międzyzakładowy Komitet Strajkowy, który wydaje apel do mieszkańców Zagłębia i Śląska; MKS żąda: uwolnienia wszystkich członków NSZZ „Solidarność”, usunięcia oddziałów ZOMO z terenu huty i okolic, przywrócenia łączności z krajem i odwołania stanu wojennego; grozi, że w przypadku kolejnego ataku ZOMO strajkujący „zamrożą“ Wielki Piec. Na walcowni średniej podczas mszy św., którą odprawia ks. Józef Dezor, strajkujący składają przysięgę pozostania na swych posterunkach i walki do ostatniej kropli krwi. 23 XII o 5.30, po 11 dniach oporu, Antoni Kusznier, nie chcąc dopuścić do rozlewu krwi, podejmuje decyzję o rozwiązaniu MKS. W ostatnim dniu protestu strajkuje ok. 3000 hutników. Od pierwszego dnia strajku w Hucie wydawane jest pismo „Wolny Związkowiec” – w okresie 11 strajkowych dni ukazują się 22 numery. Po pacyfikacji Huty członkowie redakcji zostają aresztowani i skazani: Henryk Doczyk na 6,5 roku więzienia, Zbigniew Kupisiewicz – 5,5 roku, Aleksandra Trzaska – 5 lat, Janusz Jasicki – 4 lata, Andrzej Grzebielucha – 3 lata.
  • Huta Silesia w Katowicach (14) Na rannej zmianie załoga proklamuje strajk okupacyjny. Zakład zostaje zabezpieczony, powołane zostają służby porządkowe, a na teren Huty można wejść tylko za okazaniem przepustek. Wieczorem nastepuje brutalna pacyfikacja, milicjanci ze szczególnym okrucieństwem znęcają się nad przebywającymi na terenie Huty studentami.
  • Kopalnia Węgla Kamiennego Halemba w Rudzie Śląskiej (14) Strajk proklamuje na rannej zmianie około 500 górników. W pierwszym Komitecie Strajkowym są: Ryszard Soboń, Jan Skiba, Roman Kordon. Po informacjach łączników, że Halemba jest jedynym strajkującym zakładem w mieście, KS postanawia strajk zakończyć, opinie załogi są jednak podzielone. W czasie, gdy KS negocjuje z dyrekcją warunki zakończenia protestu, ujawnia się drugi skład KS: Piotr Gonsior (przewodniczący), Jacek Sokal i NN. Na strajku pozostaje 286 górników. Oddziały ZOMO i MO atakują Kopalnię w późnych godzinach wieczornych, nie napotykając oporu. Za organizację i kierowanie strajkiem zostali skazani: Piotr Gonsior i Jacek Sokal na 3 lata więzienia, Roman Kordon – 2 lata w zawieszeniu na 5 lat, Jan Skiba – 1,5 roku w zawieszeniu na 5 lat.
  • Zakłady Przemysłu Dziewiarskiego Bistona w Łodzi (14) Pacyfikacja następuje ok. godz. 23.00 siłami wojskowej grupy operacyjnej.
  • Przędzalnia Czesankowa Anilany Polanil w Łodzi (14) Po północy, 15 XII, wojsko i milicja wdzierają się na teren zakładu, nakazują załodze zakończyć strajk. Pracownicy podporządkowują się rozkazowi. Po opuszczeniu budynku zostają obrzuceni granatami łzawiącymi. SB aresztuje przebywającego na strajku w Polanilu przewodniczącego KZ w zakładach Ema-Elester Ryszarda Kostrzewę.
  • Zakłady Tekstylno Konfekcyjne Teofilów w Łodzi (14) Strajk rozpoczyna się o godz. 9.00. Po bezskutecznych negocjacjach kilkunastoosobowego Komitetu Strajkowego z dyrekcją w sprawie zakończenia strajku – po północy, 15 XII, wkracza wojsko i usuwa strajkującą załogę z terenu Zakładów.
  • Zakłady Mechaniczne Ursus w Warszawie (14-15) Strajkuje ok. 300 osób. Przewodniczącym Komitetu Strajkowego zostaje członek KZ Jerzy Kaniewski. Tuż po północy 15 XII ZOMO dokonuje pacyfikacji zakładu; 60 osób zostaje zatrzymanych, 9 spośród nich otrzymuje nakaz aresztowania.
  • Kopalnia Węgla Kamiennego Manifest Lipcowy w Jastrzębiu (14-15) Strajkuje ok. 2 tys. górników. Przewodniczącym Komitetu Strajkowego zostaje Jan Bożek. 15 XII rano ZOMO atakuje gazem i petardami, wojsko przez głośniki nawołuje do przerwania strajku, zapewniając, że nie użyje broni palnej. Czołgi taranują barykadę, na Kopalnię wkracza kilkunastoosobowy pluton specjalny. Padają strzały, rany odnosi 5 górników.
  • Kopalnia Węgla Kamiennego Staszic w Katowicach (14-15) Członkowie Komisji Zakładowej NSZZ „Solidarność” ogłaszają strajk okupacyjny i powołują służby porządkowe do zabezpieczenia kopalni. Następnego dnia, ok. godz. 9.00 rozpoczyna się kilkugodzinna pacyfikacja strajku przez siły ZOMO i MO. Wyjątkową brutalność zomowcy okazują w stosunku do mieszkańców Domu Górnika.
  • Stocznia im Komuny Paryskiej w Gdyni (14-15) Akcję pacyfikacyjną przeprowadzają 15 XII jednostki ZOMO, sprowadzone ze Słupska, i dwie grupy pancerne LWP w sile 566 ludzi.
  • Kopalnia Węgla Kamiennego Andaluzja w Piekarach Śląskich (14-17) Strajkuje ok. 2500 górników. Na czele Komitetu Strajkowego staje Leszek Pietraszczyk. 16 XII wieczorem, gdy dociera wiadomość o pacyfikacji kopalni Wujek, KS wysyła do Katowic dwóch górników w celu potwierdzenia informacji o zabitych i rannych. Po ich powrocie i przekazaniu załodze ich relacji Leszek Pietraszczyk otwiera bramy Kopalni – o pozostaniu na strajku każdy ma zdecydować sam. 17 XII nad ranem, o 4.30, strajk zostaje zakończony.
  • Fabryka Samochodów Ciężarowych w Lublinie (14-17) Strajkuje ok. 5000 robotników. 17 XII o 4.00 nad ranem ZOMO brutalnie pacyfikuje zakład przy użyciu gazów łzawiących i świec dymnych; wychodzący pracownicy są bici pałkami.
  • Fabryka Wagonów Pafawag (14-17) i Dolnośląskie Zakłady Wytwórcze Maszyn Elektrycznych Dolmel we Wrocławiu (14-19) 14 XII następuje połączenie Pafawagu i Dolmelu w jeden ośrodek strajkowy – łącznie 600-800 strajkujących. Na teren zakładów dostają się Władysław Frasyniuk, Piotr Bednarz i inni członkowie RKS. W nocy 14/15 grudnia zaczyna się pacyfikacja siłami ZOMO i wojska. Członkowie RKS opuszczają zakłady. Pracownicy trzymani są pod strażą, część zostaje przewieziona do Aresztu Śledczego. Mimo to akcja strajkowa, choć o znacznie mniejszym zasięgu, jest kontynuowana, 16-go, na krótko, powracają członkowie RKS, ale nie udaje im się na nowo zorganizować sterroryzowanych załóg. 18 XII Dolmel jednak ponownie strajkuje, na skutek czego zakład zostaje zmilitaryzowany, co skutecznie uśmierza protest, i w sobotę 19 XII strajk zostaje ostatecznie przerwany.
  • Fabryka Łożysk Tocznych w Kraśniku (14-18) W nocy 17/18 XII ZOMO pacyfikuje strajk przy użyciu petard, świec dymnych, gazów łzawiących i pałek.
  • Fabryka Maszyn Rolniczych Agromed-Archimedes we Wrocławiu (14-19) Strajkuje ok. 700 osób. Na czele Komitetu Strajkowego stają M. Sieradzki i J. Słupicki. 15 XII rano na teren zakładu wkracza wojsko, rozbijając bramę, następnie pacyfikację strajku przejmują oddziały milicji. 16 i 17 XII protest przybiera formę biernego oporu. Strajk kończy się 19 XII.
  • Centrum Komputerowych Systemów Automatyki i Pomiarów Mera-Elwro we Wrocławiu (14-21) Trzykrotnie ZOMO i wojsko próbują spacyfikować zakład, ale broniące wejścia kobiety uniemożliwiają czołgom przejazd. Po rozwiązaniu Komitetu Strajkowego zakład nadal nie przystępuje do pracy. Akcja protestacyjna trwa do końca pierwszego tygodnia stanu wojennego, a na Wydziale Mechanicznym - do 21 XII.
  • Fabryka Maszyn Budowlanych Bumar-Fadroma we Wrocławiu (15-18) 15 XII, w godzinach południowych, na teren zakładu przybywają – z Pafawagu i Dolmelu - Władysław Frasyniuk i Józef Pinior, podtrzymując załamujący się protest. 16 XII następuje pacyfikacja zakładu. Ponieważ załoga nie podejmuje pracy, 18 XII zakład zostaje rozwiązany.
  • Fabryka Automatów Tokarskich we Wrocławiu (15-18) Po pacyfikacji Dolmelu (z 14/15) FAT staje się nową siedzibą RKS Dolny Śląsk. 16 XII rano rozpoczyna się 4-godzinna pacyfikacja zakładu. ZOMO aresztuje ludzi według przygotowanych list. Członkom RKS udaje się opuścić zakład, strajk jest jednak kontynuowany. 18 XII następuje kolejna interwencja ZOMO, zakład zostaje rozwiązany, a wszyscy pracownicy zwolnieni.
  • Kopalnia Węgla Kamiennego Ziemowit w Tychach-Lędzinach (15-23) Na poziomie 500 metrów pod ziemią strajk podejmuje ponad 2 tys. górników. Na czele Komitetu Strajkowego stają Mirosław Stroczyński, Ignacy Stawarz i Adam Wawrzuta. Po pacyfikacji kopalni Wujek górnicy na wypadek interwencji grożą wysadzeniem szybu. Dla uwiarygodnienia detonują niewielki ładunek, a główny szyb zaminowują. 17 grudnia na dół zjeżdża ksiądz, który po wspólnej modlitwie udziela górnikom absolucji generalnej – rozgrzeszenia na wypadek śmierci. W związku z pomówieniami o panującym na strajku terrorze fizycznym i psychicznym 1400 strajkujących podpisuje oświadczenie, że wszyscy uczestniczą w strajku dobrowolnie. Trudne warunki i niepewność jutra, wielkie napięcie psychiczne, stają się jednak przyczyną chorób, zdarzają się przypadki załamania nerwowego. 23 grudnia, około godz. 5.00, KS podejmuje decyzję o zakończeniu strajku. Niektórzy górnicy chcą przejść do Piasta, jednak wyjeżdżają na powierzchnię wszyscy: 700-1000 osób. Wychodzą w milczeniu, jako ostatni - Mirosław Stroczyński.
  • Kopalnia Węgla Kamiennego Piast w Tychach-Bieruń Nowy (14-28) Na poziomie 650 metrów pod ziemią strajkuje ok. 2 tys. górników. W składzie Komitetu Strajkowego są m.in. Krzysztof Młodzik i Stanisław Trybuś. Trudne warunki strajku, niepewność losu własnego i bliskich, powodują u niektórych załamania nerwowe. Prasa i telewizja rozpowszechniają informacje o panującym na strajku terrorze. 24 XII do górników zjeżdża ksiądz, jest nim bp Czesław Zimniak, i udziela absolucji generalnej. Komunikanty, rozdzielone każdy na cztery, rozdawane są przy wtórze kolęd. 28 XII KS podejmuje decyzję o przerwaniu strajku, mimo że część załogi, około 200 górników, chce strajkować nadal. O godz. 20.00. wyjeżdża na powierzchnię około 1000 górników. Jadąc, śpiewają „Jeszcze Polska nie zginęła”. Aresztowani zostali: Zbigniew Bogacz, Wiesław Dudziński, Andrzej Machalica, Andrzej Oczko, Stanisław Paluch i Adam Urbańczyk, Wiesław Zawadzki.

14

  • Agencja TASS oświadcza: […] wszystkie kroki, podjęte w Polsce, są jej sprawą wewnętrzną […].
  • W Warszawie powstaje Prymasowski Komitet Pomocy Osobom Pozbawionym Wolności i ich Rodzinom, usankcjonowany dekretem Prymasa Polski Józefa Glempa z 17 XII 1981. W skład Komitetu wchodzą m.in.: przewodniczący - ks. bp Władysław Miziołek, ks. bp Bronisław Dembowski, ks. Józef Maj, ks. Tadeusz Sitko, s. Maksymiliana Wojnar; I sekcja informacyjna – kierownik Jadwiga Dębowska; II sekcja prawna – kierownik mec. Jan Radlicki, adwokaci: Maciej Bednarkiewicz, Mieczysław Grabiński, Wiesław Johann, Anna Zang-Pomorska, Jerzy Woźniak i in.; III sekcja pomocy materialnej więźniom – Krystyna Zachwatowicz-Wajda, Maria Owczarska-Bogdańska, Maria Korniłowicz i in.; IV sekcja pomocy materialnej rodzinom więźniów i internowanych – Maja Komorowska, Teresa Horodyska, Jan Wróblicki, Elżbieta Zawistowska, Maria Misiurewicz i in.; V sekcja medyczna – prof. Tadeusz Chruściel, prof. Zofia Kuratowska, lekarze: Ligia Grabowska-Urniaż, Marek Kulerski, Anna Tymowska, Ewa Wolak i in. W późniejszym okresie powstaje w innych diecezjach i większych miastach 36 takich komitetów. 24 IX 1983 abp Józef Glemp specjalnym dekretem przekształcił Prymasowski Komitet Pomocy... w Prymasowski Komitet Charytatywno‑Społeczny, działający do jesieni 1989, kiedy abp Józef Glemp go rozwiązał.
  • We Wrocławiu ukazuje się 1. numer „Z dnia na dzień” – podziemnego pisma NSZZ „Solidarność” Regionu Dolny Śląsk. W kolejnych latach tworzyć go będą m.in. Anna Morawiecka, Stanisław Mittek, Jarosław Twardowski, Joanna Moszczak, Wiesław Moszczak, Kornel Morawiecki, Krystyna Wójcik (Jaroszewska), Mariusz Łubyk, Romuald Lazarowicz, Helena Lazarowicz. Do 5 IV 1990 ukażą się 394 numery pisma.

14-15

  • W Gmachu Głównym Politechniki Wrocławskiej strajkuje ok. 600 osób. Przew. Komitetu Strajkowego zostaje Marek Muszyński. Około godz. 1.00 w nocy 14/15 XII następuje pacyfikacja uczelni, podczas której na zawał serca umiera 62-letni inż. Tadeusz Kostecki. Jego pogrzeb 18 XII przerodzi się w pierwszą w okresie stanu wojennego manifestację uliczną we Wrocławiu.

15

  • W wiecu na Uniwersytecie Warszawskim uczestniczy ok. 1500 osób. Zebrani potępiają wprowadzenie stanu wojennego, jednak na skutek apelu rektora do strajku nie dochodzi. Podobny przebieg ma wiec z udziałem ok. 500 osób na Politechnice Warszawskiej.
  • W Warszawie zbiera się Rada Główna Episkopatu Polski. Biskupi stwierdzają:

[…] Dramatyczna decyzja władz wprowadzenia stanu wojennego w naszym kraju stanowi cios dla społecznych oczekiwań i nadziei, że drogą porozumienia narodowego można rozwiązać istniejące problemy naszej Ojczyzny. Za jedną z najważniejszych spraw biskupi uznają przywrócenie związkom zawodowym, zwłaszcza związkowi zawodowemu „Solidarność”, zgodne ze statutem możliwości działania. Z tym łączy się umożliwienie swobodnego działania Przewodniczącemu i Prezydium Związku. Związek „Solidarność” broniący praw ludzi pracy jest konieczny do przywrócenia równowagi życia społecznego. […]

  • W Warszawie zawiązuje się Komitet Oporu Społecznego.
  • W Poznaniu ukazuje się podziemne pismo informacyjne „Wiadomości Tygodnia”, redagowane przez członków Teatru Ósmego Dnia. Lech Raczak, dyr. Teatru, wypisuje kolegom delegacje, dzięki którym możliwe jest poruszanie się po kraju. Ewa Wójciak, Roman Radomski, Tadeusz Janiszewski i Marcin Kęszycki jadą do Wrocławia, Krakowa, Warszawy i Gdańska zbierać informacje. Pismo ukazuje się do wiosny 1982.
  • Ukazuje się 1. numer podziemnego pisma „Solidarni”, wydawanego przez grupę związaną z Uniwersytetem Adama Mickiewicza, m.in. Marka Gaula i Tatianę Martin-Pietrowicz. Później pismo staje się organem Tymczasowego Zarządu Regionu Wielkopolska i długo drukowane jest w mieszkaniu Jana Kołodziejskiego.
  • W Szczecinie ukazuje się pierwszy podziemny numer „Jedności”, w formacie A4, odbity na powielaczu. Opatrzony jest kolejnym, 51. numerem, z winietą skopiowaną z sierpniowego pierwowzoru, włącznie z sygnaturą Międzyzakładowego Komitetu Strajkowego Stoczni Szczecińskiej im. Adolfa Warskiego.

16

  • W Watykanie Ojciec Święty Jan Paweł II wygłosił apel do Polaków:

[…] Wydarzenia ostatnich dni zwróciły oczy całego świata w stronę Polski. Zaznacza się w tym wyraźny niepokój, zaznacza się równocześnie solidarność z naszym narodem. Za wyrazy tej solidarności dziękuję. […] Kościół boleśnie przyjął przerwanie z trudem rodzącego się dialogu i wejście na drogę przemocy, jaką jest „stan wojenny”. A to nie może odbyć się bez naruszenia podstawowych praw obywatelskich. Niesie to ze sobą w wielu wypadkach sponiewierania ludzkiej godności, aresztowanie niewinnych, poniewierkę ludzi kultury i nauki, rozterki w wielu rodzinach. [...] Polacy mają, jako Naród, prawo do życia swoim własnym życiem i do rozwiązywania swoich problemów wewnętrznych zgodnie ze swoją kulturą i tradycją narodową. Spraw tych nie można rozwiązywać przy użyciu przemocy [...]. Trzeba wrócić na drogę odnowy kształtowanej metodą dialogu, przy poszanowaniu praw każdego człowieka i obywatela. Przy szczególnym poszanowaniu człowieka pracy. […]

  • W Warszawie aresztowani zostają członkowie Komitetu Strajkowego Instytutu Badań Literackich. Pod Pałacem Staszica milicja rozpędza tłum protestujący przeciwko aresztowaniom.
  • W Łodzi – demonstracja w okolicy siedziby Zarządu Regionu i Katedry przeciw pobiciu i uwięzieniu przywódców Regionu. Ok. godz. 17.00 brutalnie interweniuje ZOMO. Zatrzymane zostają 34 osoby.
  • W Gdańsku – o godz. 10.30, po przeprowadzonej w nocy ostatecznej pacyfikacji strajku Stoczni Gdańskiej, zbiera się manifestacja przed rozbitą bramą nr 2. Tłum domaga się zwolnienia aresztowanych. Ok. godz. 12.00 jednostki ZOMO wypierają demonstrantów spod Pomnika Ofiar Grudnia 1970 w kierunku dworca PKP. O godz. 13.00 oddziały ZOMO używają gazów, petard i pałek. Trzy kolejne oddziały wojska odmawiają natarcia na tłum, wieczorem czołgi dają salwę ślepymi nabojami. Walki uliczne trwają do godz. 21.00. Według oficjalnych danych ranne zostały 324 osoby, z których 34 hospitalizowano.
  • W Pabianicach – przed dworcem PKP, ok. godz. 21.30 zbiera się kilkudziesięcioosobowa manifestacja. ZOMO rozpędza demonstrantów.
  • Na ulicach miast pojawiają się patrole Obrony Cywilnej – zmilitaryzowane oddziały składające się z aktywistów robotniczych, członków PZPR. Patrole noszą biało-czerwone opaski z napisem „PRL”.
  • WRON poleca internować 32 osoby, w poprzednim okresie zajmujące kierownicze stanowiska w partii i państwie (m.in.. Edwarda Gierka, Edwarda Babiucha, Tadeusza Pykę, Jerzego Łukaszewicza). Jak informuje partyjny dziennik „Trybuna Ludu”, przeciwko wielu z nich wszczęto postępowanie karne, niektórym przedstawiono już zarzuty.

17

  • W Gdańsku – drugi dzień demonstracji. O godz. 9.00 koło dworca PKP dochodzi do pierwszych demonstracji, głównie młodzieży szkolnej i akademickiej. Po południu demonstruje ok. 25-30 tys. osób. Walki wybuchają w centrum miasta i na Hucisku. Do najostrzejszych starć dochodzi wieczorem w okolicach Komitetu Wojewódzkiego PZPR. Grupy młodzieży uzbrojone w butelki z benzyną, pręty, śruby i kamienie atakują ZOMO. W odpowiedzi użyta zostaje ostra amunicja. Krótkie serie z karabinów maszynowych trafiają kilku demonstrantów. Ranni zostają: Andrzej Adamczyk, Sławomir Dobrzyński, Grzegorz Zakrzewski, 23 XII w wyniku postrzału w głowę umiera w Szpitalu Wojewódzkim im. Mikołaja Kopernika 20-letni Antoni Browarczyk. Są liczne wypadki poparzeń (od rakietnic) i omdleń wskutek działania gazów zastosowanych do walki z demonstrantami. Stocznia zostaje zamknięta do 18 XII. Według oficjalnych danych w trakcie demonstracji i rozruchów ulicznych rany i obrażenia odniosło 179 milicjantów (w tym 26 ciężkie), 196 osób cywilnych i 2 żołnierzy LWP. Władze wprowadzają godzinę milicyjną już od godz. 20.00.
  • W Krakowie na Rynku Głównym, po mszy św. w kościele Najświętszej Marii Panny, odbywa się demonstracja przeciw wprowadzeniu stanu wojennego. Interweniują oddziały wojska i milicji, używając pałek i armatek wodnych.
  • W Łodzi, przed wieczorną mszą św. w Katedrze w intencji ofiar Grudnia ‘70, dochodzi do gwałtownych starć z milicją. Demonstranci zostają rozpędzeni przy użyciu armatek wodnych i granatów z gazem łzawiącym. Kilka granatów z gazem łzawiącym wrzucono do wnętrza kościoła.
  • W Szczecinie obchody rocznicy Grudnia ’70 odbywają się spokojnie. Plac, na którym znajduje się pomnik, zostaje otoczony przez wojsko, ale dopuszczane są delegacje z kwiatami. O godz. 14.00 pod pomnikiem odprawione zostaje nabożeństwo.
  • W Warszawie milicja rozpędza manifestację – około 1000 osób – w rejonie pl. Zwycięstwa (obecnie pl. Józefa Piłsudskiego) i na Krakowskim Przedmieściu, wrzuca granaty z gazem łzawiącym do kościoła św. Krzyża. Zatrzymanych zostaje 13 osób.
  • W Warszawie ukazuje się pierwszy podziemny numer „Wiadomości” – Biuletynu Informacyjnego NSZZ „Solidarność” Regionu Mazowsze. Początkowo pismem kierują Piotr Piętak i Piotr Strzałkowski, wiosną 1982 dołączają Ludwik Dorn i Marcin Gugulski. Od II 1983 redakcją kieruje Antoni Macierewicz, dołączają Anna Rozwadowska i Piotr Zakrzewski. Na stałe współpracują: Urszula Doroszewska, Ryszard Czarnecki i Piotr Naimski. W „Wiadomościach” publikują: Wiesław Chrzanowski, Jerzy Kropiwnicki, Piotr Wierzbicki, prof. Stefan Kurowski i mec. Jan Olszewski. Za druk odpowiadają kolejno: Krzysztof Łączyński, Wiktor Krzysztoporski, Piotr Strzałkowski i Anna Rozwadowska. Ostatni, 366 numer „Wiadomości” ukaże się w V 1990.
  • Powstaje Komitet Obrony „Solidarności” KOS w Jastrzębiu-Zdroju, w składzie: Lech Osiak (przewodniczący), Helena Sopel, Stanisław Grzesiowski, Zygmunt Nowak, Kazimierz Kempa, później również Marek Bartosiak, Anna Płażyńska, NN – nauczycielka, Zbigniew Wachowiec. KOS, działający do roku 1988, pomaga rodzinom aresztowanych, wydaje biuletyn „KOS”, redagowany i drukowany przez wszystkich członków organizacji, kolportuje niezależną prasę i wydawane w drugim obiegu książki.
  • Przewodniczący Zarządu Regionu Wielkopolska NSZZ „Solidarność” Zdzisław Rozwalak składa przed kamerami TV oświadczenie – „deklarację lojalności”. Według zapewnień wojskowych z WRON wystąpienie to miało spowodować uwolnienie wszystkich internowanych z regionu Wielkopolski. Zawieziony do Warszawy na rozmowy z ministrem Stanisławem Cioskiem, wobec niedotrzymania obietnicy przez WRON, Z. Rozwalak odmawia wszelkich rozmów. 18 XII 1981 oświadczenie Rozwalaka drukuje „Gazeta Poznańska”, organ KW PZPR.
  • W „Trybunie Ludu” zostaje opublikowana lista internowanych 13 XII tzw. ekstremistycznych działaczy „Solidarności” oraz innych nielegalnych organizacji. Na liście znajdują się nazwiska przebywających na Zachodzie Seweryna Blumsztajna, Mirosława Chojeckiego i Wojciecha Karpińskiego.
  • Paryska rozgłośnia Radio France Internationale rozpoczyna nadawanie trzy razy dziennie wiadomości w języku polskim.
  • Prezydent USA Ronald Reagan uznaje, że kontynuowanie pomocy ekonomicznej dla Polski nie jest możliwe.

18

  • Ojciec Święty Jan Paweł II zwraca się listownie do gen. Wojciecha Jaruzelskiego: [...] z usilną prośbą i zarazem gorącym wezwaniem o zaprzestanie działań, które przynoszą ze sobą rozlew krwi polskiej [...]. Ogólnoludzkie pragnienie pokoju przemawia za tym, ażeby nie był kontynuowany stan wojenny w Polsce. [...] Kopię listu otrzymuje internowany przewodniczący „Solidarności” Lech Wałęsa.
  • Do 24 XII zostaje przedłużone zawieszenie pracy w Stoczni Północnej, w Gdańskiej Stoczni Remontowej, w Stoczni im. Komuny Paryskiej i Stoczni Remontowej Nauta w Gdyni.
  • Międzynarodowa Organizacja Pracy w Genewie zwraca się do władz polskich o przyjęcie delegacji, mającej zbadać sytuację związków zawodowych w Polsce.
  • Na Zachodzie i w USA wielkie centrale związkowe organizują manifestacje poparcia dla „Solidarności” i narodu polskiego.

19

  • Komisarz wojskowy Katowic gen. Roman Paszkowski przyznaje, że nie udało się ugasić wszystkich ognisk konfliktu: […] w województwie katowickim sytuacja nadal jest trudna […].
  • Przywódcy komunistycznych krajów Europy – z wyjątkiem Polski – zbierają się w Moskwie z okazji 75. urodzin Leonida Breżniewa. Przewodniczący WRON gen. Wojciech Jaruzelski wraz z przewodniczącym Rady Państwa Henrykiem Jabłońskim piszą w posłaniu do jubilata: [...] okazujecie niezmiennie poparcie dla aspiracji naszego państwa, dla potrzeb ludzi pracy Socjalistycznej Polski. [...]

20

  • Ambasador PRL w Waszyngtonie, Romuald Spasowski, zwraca się do władz USA o azyl polityczny. W wystąpieniu telewizyjnym oświadcza, że wprowadzenie stanu wojennego jest pogwałceniem praw człowieka i nie jest wewnętrzną sprawą Polski.
  • Do Warszawy przybywa wysłannik Papieża, abp Luigi Poggi, przewodniczący zespołu do stałych kontaktów między Stolicą Apostolską a rządem polskim.
  • Grupa intelektualistów skupiona w Konwersatorium Doświadczenie i Przyszłość sporządza raport: wstępną ocenę sytuacji na dzień 20 XII 1981 wraz z elementami prognozy krótkoterminowej.
  • Z obawy przed wolną prasą wydany zostaje zakaz sprzedaży farb, rozpuszczalników i lakierów oraz wprowadza się ograniczenia w sprzedaży zeszytów i papieru. Prasa podziemna jednak istnieje i na bieżąco komentuje sytuację w kraju.
  • Datę 20 XII nosi dokument MSW opatrzony adnotacją „Tajne”, zatytułowany: „Informacja dot. działań Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Ministerstwa Obrony Narodowej w okresie trwania stanu wojennego”:

[...] W działaniach specjalnych we współdziałaniu z MO wzięło udział łącznie 80 000 żołnierzy, ponad 1600 czołgów, ok. 1200 transporterów opancerzonych, 660 BWP i ponad 9200 samochodów. [...] W nocy z dnia 12/13 bm. przeprowadzono operację kryptonim „Azalia”, polegającą na zabezpieczaniu obiektów RTV i blokadzie łączności telekomunikacyjnej, którą objęto 320 obiektów na terenie 34 województw oraz 60 w Warszawie. Operacja ta uniemożliwiła przeciwnikowi zmobilizowanie sił do akcji protestacyjnej. Opanowanie radia i telewizji pozwoliło nam od pierwszej chwili wprowadzenia stanu wojennego oddziaływać pozytywnie na społeczeństwo. Dużą pomoc w realizacji operacji udzieliły siły wojskowe (14 470). [...] W dn. 13 XII br. o godz. 0.00 w całym kraju przeprowadzono operację kryptonim „Jodła”. Celem tej akcji było internowanie osób, w stosunku do których, ze względu na ich dotychczasowe zachowanie, zachodziło uzasadnione podejrzenie, że pozostając na wolności prowadzić będą działalność zagrażającą interesom bezpieczeństwa i obronności państwa. W toku działań w pełni wykorzystano czynnik zaskoczenia. Realizując zaplanowane przedsięwzięcia, w warunkach stanu wojennego, do godziny 12.00 dn. 13 bm. internowano 3173 osoby, to jest ponad 70% liczby założonej. Zgodnie z obowiązującymi przepisami stanu wojennego akcja internowania będzie kontynuowana. W jej toku do godz. 8.00 dnia 20 grudnia br. internowano łącznie 4732 osoby. W tym czasie przeprowadzono z 5171 osobami rozmowy dyscyplinujące, w następstwie których 4749 osób zobowiązało się do przestrzegania istniejącego porządku prawnego i niepodejmowania działań na szkodę PRL. Osoby, które odmawiają złożenia deklaracji lojalności, są z reguły internowane (379 osób). Równolegle do ww. akcji podjęto działania zmierzające do szybkiego i skutecznego ścigania osób dopuszczających się przestępstw szczególnie groźnych w czasie obowiązywania stanu wojennego. W szczególności powodowano wszczynanie postępowań karnych przeciwko aktywistom NSZZ „Solidarność” i NZS, którzy nie zaprzestali działalności związkowej i usiłowali wywołać niepokój publiczny lub rozruchy, m.in. w drodze rozpowszechniania fałszywych wiadomości, organizowania strajków i akcji protestacyjnych. Większość postępowań wszczęta została w trybie doraźnym. Do dnia 20 grudnia br. objęto tymi postępowaniami i aresztowano 363 osoby, z czego w sprawach prowadzonych przez Prokuratury Wojskowe 105 osób. […]

21

  • Ustępujący sekretarz generalny ONZ Kurt Waldheim występuje z apelem o poszanowanie praw człowieka w Polsce. Oświadcza, że obecne zaognienie stosunków Wschód-Zachód jest najniebezpieczniejsze od czasów kryzysu kubańskiego w roku 1962.
  • Na apel wszystkich francuskich central związkowych, z wyjątkiem komunistycznej CGT, w całej Francji w godz. 11-12 przerwana zostaje praca na znak solidarności z polskimi robotnikami. W tym samym czasie radio nadaje we wszystkich programach specjalną audycję poświęconą sytuacji w Polsce, przygotowaną przez związkowców i zakończoną minutą ciszy w hołdzie ofiarom represji.
  • W londyńskim Hyde Parku odbywa się wielotysięczna manifestacja poparcia dla „Solidarności” zorganizowana przez Tadeusza Jarzębowskiego - założyciela Solidarity with Solidarity.
  • W Gdańsku–Oliwie obrzucono butelkami z benzyną budynek komisariatu Milicji Obywatelskiej.

22

  • Kraje Europejskiej Wspólnoty Gospodarczej wydają oświadczenie, w którym uznają, że represje w Polsce są jawnym pogwałceniem Aktu Końcowego Konferencji Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie w Helsinkach z 1 VIII 1975.

23

  • Kończą się strajki w Hucie Katowice i Kopalni Węgla Kamiennego Ziemowit.
  • Prezydent USA Ronald Reagan ogłasza decyzję o zastosowaniu sankcji ekonomicznych wobec PRL. Restrykcje obejmują: wstrzymanie rządowych gwarancji kredytowych, zawieszenie przywilejów polskiego lotnictwa w USA i cofnięcie uprawnień połowowych na amerykańskich wodach terytorialnych. W kolejnych tygodniach do sankcji gospodarczych wobec Polski przyłączają się także inne kraje zachodnie.
  • Minister hutnictwa i przemysłu maszynowego Zbigniew Szałajda przesuwa rozpoczęcie pracy w Stoczni Gdańskiej im. Lenina z 28 XII na 4 I 1982 – z powodu konieczności zabezpieczenia materiałów do produkcji i właściwego przygotowania frontu pracy.

24

  • Abp Luigi Poggi doręcza oficjalnie gen. Wojciechowi Jaruzelskiemu list Ojca Świętego Jana Pawła II. Na nabożeństwo, które L. Poggi odprawia w warszawskiej katedrze św. Jana, przybywa ok. 5 tys. wiernych.
  • Na jedną, wigilijną noc zawieszona zostaje godzina milicyjna; nazajutrz rano radio transmituje Pasterkę w kościele św. Krzyża; podczas nabożeństwa odczytane zostaje błogosławieństwo Prymasa Polski skierowane do wszystkich wiernych w więzieniach i szpitalach, do rolników i robotników, hutników i stoczniowców.
  • Gen. Wojciech Jaruzelski oświadcza, że szansa porozumienia narodowego jest wciąż otwarta. Zapowiada utrzymanie stanu wojennego tak długo, jak długo będzie to konieczne, lecz ani godziny dłużej.
  • Ministerstwo Łączności uruchamia telefoniczne aparaty wrzutowe do połączeń z Pogotowiem Ratunkowym, Strażą Pożarną, MO; od 31 XII aparaty te będą także łączyć z innymi służbami specjalnymi.
  • W Polkowicach ma miejsce próba podpalenia Komitetu Miejsko-Gminnego PZPR.
  • Prezydent USA Ronald Regan na znak solidarności z narodem polskim zapala w swym oknie w Białym Domu świecę, komentując ten gest: jako mały, ale znaczący wyraz naszej solidarności z Polakami.
  • W Warszawie, w kościele św. Anny wystawiono Pasterkę wojenną w wykonaniu Ewy Smolińskiej i Andrzeja Szczepkowskiego.

25

  • Ojciec Święty Jan Paweł II, kierując życzenia i błogosławieństwo do 50-tysięcznej rzeszy wiernych zgromadzonych na pl. Świętego Piotra w Rzymie, mówi m.in.: […] Zwracam się do Was, wszyscy Polacy tu zgromadzeni i w Ojczyźnie naszej, i na świecie. Zwracam się do was, reprezentanci Solidarności. Życzenia przekazuję dla tych, którzy cierpią oderwani od rodziny. Zwracam się do was i mówię – Podnieś rękę, Boże dziecię, błogosław... Wskaż drogę do lepszej Ojczyzny w pokoju, sprawiedliwości, wolności. W Polsce umęczonej, gdzie ludzie wypędzani są z zakładów pracy, aresztowani, zabijani w imię imperialistycznych celów. […] Nad tłumem powiewają polskie flagi narodowe i widnieje olbrzymi transparent z napisem „Solidarność”.
  • U wybrzeży Alaski 6 polskich rybaków przechodzi na pokład amerykańskiego holownika i prosi o azyl polityczny. O azyl prosi również 16 marynarzy statku handlowego „Phenian”, który opuścił Japonię.
  • Moskiewski dziennik „Prawda” uważa za absurd zasadę niezależności związków zawodowych, bowiem, jak twierdzi gazeta, mogą one spełniać swe funkcje jedynie pod kierownictwem partii.

26

  • Ambasador PRL w Japonii, Zdzisław Rurarz, występuje o azyl polityczny.

27

  • Po powrocie z Warszawy abp Luigi Poggi zostaje przyjęty przez Ojca Świętego Jana Pawła II. Wysłannikowi papieskiemu nie zezwolono na spotkanie z Lechem Wałęsą; uniemożliwiono mu także odwiedzenie obozu dla internowanych.
  • Amerykański tygodnik „Time Magazine” ogłasza Lecha Wałęsę Człowiekiem Roku 1981. Takiego samego wyboru dokonuje francuski tygodnik „Le Point”.
  • Rząd austriacki składa stanowczy protest w Pradze z powodu uniemożliwienia przez rząd czechosłowacki przejazdu przez swój kraj delegatom Czerwonego Krzyża, którzy towarzyszyli pociągowi z żywnością i lekarstwami dla Polski i posiadali wizy czechosłowackie.

28

  • Strajk w Stoczni Remontowej w Gdańsku na znak protestu przeciw rozbiciu przez ZOMO tablic z imieniem Józefa Piłsudskiego. Strajkujący zostają przewiezieni do aresztów tymczasowych i otrzymują karę grzywny w wysokości 5000 zł.
  • Kończy się najdłuższy z grudniowych strajków – w Kopalni Węgla Kamiennego Piast; górnicy wyjeżdżają na powierzchnię.
  • Rząd ogłasza obniżenie w styczniu norm przydziału mięsa i jego przetworów. Rolnicy z gospodarstw powyżej 0,5 ha w ogóle nie mają prawa do przydziału mięsa i masła.
  • W Limie odbywa się wielotysięczny marsz „Solidarność z «Solidarnością»”, zorganizowany przez polskich kajakarzy: Jacka Boguckiego, Zbigniewa Bzdaka, Piotra Chmielińskiego, Jerzego Majcherczyka, Andrzeja Piętowskiego - członków grupy Canoandes ‘79.

29

  • Rząd polski odmawia wiz delegacji Międzynarodowej Organizacji Pracy. Ambasador PRL przy ONZ w Genewie oświadcza, że w okresie stanu wojennego władze polskie nie mogą przyjąć delegacji.
  • Prezydent Ronald Reagan zapowiada dalsze sankcje gospodarcze wobec Związku Sowieckiego, który – według prezydenta USA – ponosi odpowiedzialność za represje w Polsce.

30

  • Sąd Wojewódzki w Łodzi skazuje Andrzeja Słowika i Jerzego Kropiwnickiego na kary po 4,5 roku więzienia. 18 II 1982 Sąd Najwyższy w Warszawie pod przewodnictwem S. Kotowskiego, na skutek rewizji prokuratora, podwyższa zaskarżony wyrok i skazuje A. Słowika i J. Kropiwnickiego na 6 lat więzienia. Oskarża prokurator generalny F. Pasturczak.
  • WRON wprowadza obowiązek pracy dla mężczyzn w wieku 18-45 lat, zarządza także: odłożenie wyborów do rad narodowych do czasu powstania warunków umożliwiających ich przeprowadzenie w atmosferze spokoju społecznego i w duchu konstytucyjnych zasad PRL.

31

  • Podobnie jak w Wigilię świąt Bożego Narodzenia, zawieszona zostaje na 1 dobę godzina milicyjna.
  • Stany Zjednoczone zawieszają połączenia lotnicze z Polską; kilka dni później – także ze Związkiem Sowieckim.