Teatry alternatywne w Lublinie

Z Encyklopedia Solidarności

Wersja robocza.

Teatry alternatywne w Lublinie, w l. 70. i 80. działały: Grupa Chwilowa, Provisorium i Scena 6. Skupiały wokół siebie środowisko kontestujące rzeczywistość polityczną PRL. Ich twórczość nie miał charakteru politycznego, ale odzwierciedlała negatywne zjawiska ówczesnych realiów, przede wszystkim ograniczenie czy pozbawienie swobód i wolności, skutki postaw konformistycznych czy unifikacji społeczeństwa. Teatr Provisorium w 1972 powołali: Stefan Aleksandrowicz, Wiesław Kaczkowski i Jan Twardowski. Zaprezentowane w 1976 w nowym składzie przedstawienie W połowie drogi, oparte na Ferdydurke Witolda Gombrowicza, otworzyło nowy etap działalności teatru. W następnych latach Teatr przygotował m.in.: Nasza niedziela (1978), Nie nam lecieć na wyspy szczęśliwe (1979), uznany za jeden z najważniejszych w dorobku teatrów alternatywnych w tym okresie, Pusta estrada (1981), Wspomnienia z domu umarłych (1983), Dziedzictwo (1987). Od 1976 do chwili obecnej teatrem kieruje Janusz Opryński. Od 1996 zespół występuje pod szyldem Teatr Provisorium i Kompania Teatr. Współcześnie Teatr wystawił: Do piachu (2003), Emigranci (2009). Z Provisorium związani byli m.in.: Jacek Brzeziński (nadal aktor teatru), Maria Czarnecka, Krzysztof Hariasz, Jan Maria Kłoczowski, Andrzej Mathiasz i Sławomir Skop. Teatr Grupa Chwilowa powstał w 1975 jako kabaret Nazwać – Grupa Chwilowa, założony przez Krzysztofa Borowca, Jana Bryłowskiego i Bolesława Wesołowskiego. Jako teatr Grupa Chwilowa zadebiutował w 1976 spektaklem Scenariusz. W następnych latach premiery miały m.in.: Pokaz (1977), Lepsza przemiana materii (1978), Martwa natura (1980), Cudowna historia (1983) i Postój w pustyni (1991). Teatrem od początku kierował Krzysztof Borowiec. Ostatnia premiera, Album rodzinny, została zaprezentowana w 1998. Z zespołem związani byli m.in.: Jerzy Lużyński, Elżbieta Bojanowska, Grzegorz Linkowski, Tomasz Pietrasiewicz, Krystyna Tatko i Józef Emil Warda. Teatr Scena 6 powstał w 1976, jego założycielem, kierownikiem artystycznym i reżyserem był Henryk Kowalczyk. Zespół zrealizował m.in.: Ład (1976), O nas samych (1977), Odwyk (1978), Zesłani do Raju (1980), Psalmy (1985). Ostatnią premierą był spektakl Joplin – to ja (2000). Artyści tych teatrów od końca l. 70. utrzymywali kontakty z opozycją w Lublinie i Warszawie, od IX 1980 współtworzyli NZS i „S” na UMCS, kolportowali wydawnictwa niezależne. W XII 1980 Provisorium i Grupa Chwilowa wraz z Teatrem Jedynka, Teatrem Ósmego Dnia i Sceną Plastyczną KUL wystąpiły na festiwalu Teatr Studencki Robotnikom Gdańska ’80, towarzyszącym odsłonięciu Pomnika Poległych Stoczniowców. Ze względu na tematykę spektakli cenzura starała się ograniczyć wystawianie niektórych z nich, np. Provisorium na każdą otwartą prezentację Naszej niedzieli musiał mieć odrębną zgodę Zarządu Głównego Socjalistycznego Związku Studentów Polskich (SZSP). W VI 1983 Urząd Kontroli Publikacji i Widowisk w Lublinie nie wydał zgody na wystawienie Wspomnień z domu umarłych, przedstawienia opartego na Innym świecie Gustawa Herlinga-Grudzińskiego. Mimo to obydwa spektakle były grane wielokrotnie. W l. 70. i 80. mecenasem teatrów były organizacje młodzieżowe: ZSP, a następnie SZSP. Wszystkie zespoły miały siedzibę w Akademickim Centrum Kultury UMCS Chatka Żaka, a ich kierownicy byli zatrudnieni na etatach w ACK. W 1984 trzy teatry zostały stamtąd usunięte. Formalną przyczyną był fakt, że artyści nie byli już studentami. Zespoły wielokrotnie brały udział w festiwalach i konkursach w kraju i zagranicą. Grupa Chwilowa (za Postój w pustyni w 1991) i Provisorium (za Z nieba przez świat do samych piekieł w 1992 i Ferdydurke w 2001) otrzymały m.in. prestiżową nagrodę Fringe First na Międzynarodowym Festiwalu Teatrów Awangardowych w Edynburgu.

Małgorzata Choma-Jusińska