Wydawnictwo Most

Z Encyklopedia Solidarności

Hasło wydrukowane w Tomie I.

Wydawnictwo Most, podziemne wydawnictwo założone jesienią 1984 w warszawskim środowisku SDP; gł. inicjatorzy: Maciej Łukasiewicz (członek władz zdelegalizowanego SDP) i Anna Baniewicz (usunięta z „Kuriera Polskiego”); w skład redakcji wchodzili także: Dariusz Fikus (sekretarz generalny SDP), Andrzej Karczewski (w 1981 redaktor techn. „Tygodnika Solidarność”) i Małgorzata Taczanowska. Pocz. poligrafią zajmował się drukarz Tadeusz Markiewicz (kilkuletni staż w NOWej), po jego aresztowaniu pod koniec V 1985 zaplecze techn. zorganizowali Marek Krawczyk i A. Karczewski (pocz. zaangażowani w druk „Głosu”) oraz Tomasz Cyngot. Oparcie dla Mostu stanowiła legalnie działająca Spółdzielnia Dziennikarska Agencja Omnipress z wiceprezesem M. Łukasiewiczem (pracowało w niej wielu dziennikarzy usuniętych z pracy po 13 XII 1981); w siedzibie Omnipressu przy ul. Brackiej odbywały się spotkania redakcji, kontakty ze współpracownikami i in. wydawcami podziemnymi, kolportowano wydawnictwa podziemne. W I 1985 Most wydał 1. nr magazynu społeczno-politycznego „Wolne Pismo Most” (red. nacz. M. Łukasiewicz; obj. ponad 100 s., nakł. 600-1,5 tys. egz.; 22 nr. do 1989) skupiającego czołówkę opozycyjnych publicystów, historyków i dziennikarzy; w 1987 „WPM” otrzymało Nagrodę Dziennikarzy Niezależnych przyznawaną przez podziemne SDP. Od poł. 1985 rozpoczęto wydawanie książek w nakł. 500-4 tys. egz. Do 1989 ukazało się łącznie ok. 60 pozycji: książek, broszur i czasopism podziemnych, m.in. niektóre nr. „Kultury Niezależnej” i „Warszawskich Zeszytów Historycznych” oraz krajowe reedycje paryskiego „Kontaktu” i berlińskiego „Poglądu”. Najważniejsze książki: zbiór wywiadów z aktorami Komedianci. Rzecz o bojkocie pod red. Andrzeja Romana (Nagroda Komitetu Kultury Niezależnej w 1988), Władimira Rybakowa Imadło (1987), Timothy’ego Gartona Asha Polska rewolucja (1988), Dariusza Fikusa Pseudonim Łupaszka (1988), Władimira Bukowskiego Listy rosyjskiego podróżnika (1988). Papier kupowano nielegalnie od państwowych dostawców, m.in. Przedsiębiorstwa Zaopatrzenia Materiałowego Grafpapier przy ul. Bema; druk na offsecie w kilku konspiracyjnych drukarniach w podwarszawskich miejscowościach oraz na tzw. dojściu (państwowe drukarnie w Józefowie k. Otwocka i przy ul. Mokotowskiej w Warszawie). Kolportażem zajmował się gł. A. Karczewski; kierowany do inteligencji i studentów (gł. Uniwersytetu Warszawskiego i Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego) obejmował Warszawę i duże miasta Polski. Dzięki kontaktom M. Łukasiewicza, A. Karczewskiego i M. Krawczyka z emigracyjnymi ośrodkami wydawniczymi niektóre książki Mostu przedrukowano na Zachodzie, m.in. w Aneksie (Londyn) oraz w Instytucie Literackim i Editions-Spotkania (Paryż). Most otrzymywał zagraniczną pomoc finansową m.in. od Jerzego Giedroycia i Ireny Lasoty, szefowej Instytutu na rzecz Demokracji w Europie Wschodniej (IDEE; 2 tys. dolarów). Na przełomie 1987/1988 wskutek konfliktu Most opuścili M. Krawczyk i T. Cyngot, zakładając Wydawnictwo PoMost (podziałem firmy i zażegnaniem sporu zajęła się specjalna komisja arbitrażowa Regionu Mazowsze w składzie: Konrad Bieliński, Grzegorz Boguta, Jan Kofman). Na pocz. 1989 Most przyjęto do Funduszu Wydawnictw Niezależnych (porozumienia najważniejszych oficyn wydawniczych podziemia). Po 1990 Most kontynuował działalność w mniejszym zespole, pocz. pn. Oficyna Wydawnicza Most, od 1996 ponownie jako Wydawnictwo Most, właściciel: A. Karczewski.

Paweł Sowiński