Zbigniew Herbert

Z Encyklopedia Solidarności

Wersja robocza.

Zbigniew Herbert, ur. 29 X 1924 we Lwowie, zm. 28 VII 1998 w Warszawie. W 1944 żołnierz AK, student konspiracyjnego Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie, kierunek polonistyka, 1945-1947 Akademii Handlowej w Krakowie, kierunek ekonomia, Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie, kierunek prawo, 1948-1949 Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu - prawo i filozofia, 1949-1950 Uniwersytetu Warszawskiego - filozofia. Poeta, eseista, dramatopisarz.

W 1947 debiut literacki w „Tygodniku Powszechnym”, poetycki w 1950 w „Dziś i Jutro”. 1948-1951 członek kandydat ZLP (z powodu narzucania pisarzom socrealistycznych schematów zaprzestał publikacji swoich utworów, złożył rezygnację z członkostwa w ZLP). W 1948 pracownik NBP w Gdyni, redaktor pisma „Przegląd Kupiecki”, 1949-1950 kierownik biura oddziału ZLP w Sopocie, w 1950 pracownik Muzeum Okręgowego w Toruniu, w 1951 nauczyciel w SP, w 1952 utrzymywał się z krwiodawstwa, 1953-1954 kalkulator chronometrażysta w Spółdzielni Inwalidów Wspólna Sprawa w Warszawie, 1954-1955 ekonomista projektant w Biurze Studiów i Projektów Przemysłu Torfowego. W 1954 opublikował wiersze w almanachu ...każdej chwili wybierać muszę (PAX). Od 1955 ponownie w ZLP. W 1956 ukazał się jego pierwszy tomik poezji Struna światła (Czytelnik). 1956-1957 dyr. administracyjny Związku Kompozytorów Polskich. W 1958-1960 na stypendium ZLP w Paryżu. Od 1965 członek niemieckiej Akademii Sztuki i Bawarskiej Akademii Sztuk Pięknych. 1965-1966 kierownik literacki Teatru im. J. Osterwy w Gorzowie Wlkp. 1965-1968 redaktor czasopisma „Poezja”, odszedł w III 1968 w proteście przeciwko zwolnieniu Artura Międzyrzeckiego i Mariana Grześczaka. Od 1969 przebywał za granicą, 1970-1971 profesor na Uniwersytecie w Los Angeles. Od jesieni 1971 w Warszawie, obserwator w procesie antykomunistycznej organizacji Ruch, współorganizator akcji wysyłania do władz listów apelujących o złagodzenie wyroków. 1972-1991 członek polskiego Pen Clubu. 1973-1974 wykładowca na Uniwersytecie Gdańskim. W 1974 opublikował tomik Pan Cogito (Czytelnik), który przyniósł mu rangę najwybitniejszego poety polskiego. W XI 1974 współautor Listu 15, domagającego się od władz PRL działań na rzecz poszerzenia dostępu do kultury i nauki polskiej w ZSRS. 5 XII 1975 sygnatariusz Listu 59 przeciwko projektowanym zmianom w Konstytucji PRL i zawierającego deklarację celów opozycji; w konsekwencji objęty zakazem druku. 1975-1981 w Berlinie Zachodnim.

Od I 1981 w Polsce. W 1981 członek redakcji niezależnego pisma „Zapis”.

W 1983 opublikował w Instytucie Literackim w Paryżu tomik Raport z oblężonego miasta i inne wiersze, uznany za poetycki manifest solidarnościowego podziemia. 1986-1992 w Paryżu.

Od 1989 członek SPP. W 1990 przyjęty w poczet Amerykańskiej Akademii i Instytutu Sztuki i Literatury, w 1993 amerykańskiej Academy of Arts and Sciences. W l. 90. niezadowolony z polskiej rzeczywistości (ataki i spory wywołane jego poglądami).

Poza wymienionymi autor tomików Hermes, pies i gwiazda (Czytelnik, 1957), Rovigo (Wyd. Dolnośłąskie, 1992), Epilog burzy (Wyd. Dolnośląskie, 1998), esejów Barbarzyńca w ogrodzie (Czytelnik, 1962), Martwa natura z wędzidłem (Wyd. Dolnośląskie, 1993). Laureat nagród Pierścienia ZSP (1961), im. Kościelskich (1963), Fundacji Jurzykowskiego w Nowym Jorku (1965), im. Lenaua (1965), im. Herdera (1973), im. Petrarki (1978), im. Struga (1981), „Solidarności”, im. Sępa-Szarzyńskiego i Międzynarodowej Nagrody Pisarskiej Walijskiej Rady Sztuki (wszystkie w 1984), Fundacji ks.Gabora Bethlena (1987), Amerykańskiej Fundacji Studiów Polsko-Żydowskich i amerykańskiego Pen Clubu (1988), im. Komandora K. Szczęsnego (1989), polskiego Pen Clubu im. J. Parandowskiego (1990), Vilenica (1991), im. K. Wyki (1993), Krytyków niemieckich (1994), im. Eliota (1995), m. Muenster (1996).

Odznaczony pośmiertnie Orderem Orla Białego (2007). 10 VII 2007 Sejm RP uchwalił rok 2008 Rokiem Zbigniewa Herberta.

23 III 1976 – 10 XI 1989 rozpracowywany przez Wydz. IV Dep. III MSW w ramach SOR.

Krzysztof Biernacki